Seensa
Jechi 'guddaa' jedhu roga hedduu kan qabu yoo ta'u, haalawwan adda addaa kan akka barnootaa, muuziqaa, seeraa fi kkf keessatti hiika adda addaa qaba. Xiinxalli bal'aan kun jecha 'guddaa' jedhu hojiirra oolmaa fi hiika adda addaa isaa hubachuuf qoqqooduuf kan akeekedha. Ka’umsa seenaa isaa, hiika aadaa isaa fi itti fayyadama qabatamaa isaa qorachuudhaan jechi kun damee hawaasaa adda addaa irratti dhiibbaa akkamii akka geessisu dinqisiifannaa gadi fagoo argachuu dandeenya. Jechoonni akkamitti akka like major yeroon guddachaa kan deemu yoo ta’u, gosoota barnootaa adda addaatti kan madaqanidha.
Jecha jechaa 'Major' jedhu.
Jechi 'major' jedhu jecha Laatiin 'major,' jedhu irraa kan madde yoo ta'u, hiikni isaas 'guddaa dha.' Jalqaba afaan Ingiliffaatti kan dhiyaate bara giddu galeessaa keessa yoo ta'u, adda durummaan haala waraanaa keessatti sadarkaa agarsiisuuf kan itti fayyadamedha. Jaarraa hedduudhaaf itti fayyadamni isaa gara naannoowwan birootti babal’atee, hundee olaantummaa ykn barbaachisummaa of keessaa qaba. Hiika jechootaa hubachuun hiikaa fi hojiirra oolmaa isaa yeroo ammaa xiinxaluuf bu’uura ta’a.
'Major' Haala Barnootaatiin
Muummee Barnootaa Hiikuu
Akkaadaamii keessatti 'major' jechuun barataan tokko yeroo barnoota digirii jalqabaa isaanii damee barnootaa ijoo agarsiisa. Innis tuuta koorsii fi ulaagaalee addaa kan ogummaa addaa tokko keessatti beekumsa gadi fageenya qabu kennuudhaaf qophaa’an of keessatti qabata. Barattoonni yeroo baayyee dhuma waggaa lammaffaa isaaniitti muummee isaanii kan labsan yoo ta’u, murtoon kun tarkaanfii barnootaa fi ogummaa isaanii ni boca.
Dhiibbaa Carraa Hojii Irratti Qabu
Muummee filachuun daandii hojii irratti dhiibbaa guddaa qaba. Fakkeenyaaf, muummeewwan barnoota injinariingii, saayinsii kompiitaraa ykn faayinaansii yeroo baayʼee industirii isaanii keessatti iddoowwan buʼaa guddaa argamsiisan argatu. Akka Giddu-galli Istaatistiksii Barnootaa Biyyaalessaa jedhutti barattoonni muummee dameewwan STEMtiin hojjetan kanneen aartii bilisaatiin walbira qabamee yoo ilaalamu eebba booda qaxarrii olaanaa qabu. Haala kanaan, filannoo muummee murtee murteessaa carraa gara fuula duraa irratti dhiibbaa geessisudha.
Muummee ogummaawwan adda addaa
Ka’umsi muummeewwan ogummaawwan adda addaa (interdisciplinary majors) gaaffii humna hojjetaa ammayyaa guddachaa jiru kan calaqqisiisudha. Sagantaawwan akka Saayinsii Naannoo, Hariiroo Idil-addunyaa, fi Saayinsii Daataa gosoota barnootaa hedduu walitti makuun muuxannoo barnootaa waliigalaa kenna. Muummeewwan kun barattoonni qormaata addunyaa walxaxaa furmaata roga hedduu barbaadu furuuf qopheessu.
'Major' Tiyoorii Muuziqaa keessatti
Iskeelii Gurguddoo Hubachuu
Muuziqaa keessatti, 'guddaa' iskeelii ykn furtuu yaadannoowwan gidduutti gidduugaleessa addaatiin amala qabu kan ilaallatu yoo ta'u, sagalee yeroo baay'ee gammachuu ykn ifa wajjin walqabatu kan uumudha. Iskeeliin guddaan akkaataa tarkaanfii guutuu fi walakkaa (WWHWWWH) hordofa, lafee dugdaa ti’oorii muuziqaa warra dhihaa uuma. Muuziqeessitoota qindeessaa fi ga’umsa irratti iskeelii gurguddoo hubachuun barbaachisaa dha.
Dhiibbaa Miiraa Furtuuwwan Gurguddoo
Yeroo baayʼee furtuuwwan gurguddoon miira gammachuu, injifannoo ykn tasgabbii nama kakaasu. Qorannoon xiinsammuu muuziqaa akka agarsiisutti, qindeessoonni furtuuwwan gurguddoo keessatti argaman miira dhaggeeffattootaa irratti dhiibbaa gaarii geessisuu danda’u. Dhiibbaan miiraa kun qabxii fiilmii irraa kaasee hanga beeksisaatti haala adda addaa keessatti fayyadamuun deebii barbaadamu argamsiisa.
Koordiiwwan Gurguddoo fi Harmony
Koordoonni gurguddoon, nootiiwwan jalqabaa, sadaffaa fi shanaffaa iskeelii guddaa irraa kan ijaaraman, bu’uura adeemsa haarmoonii uumu. Koordii kana hubachuun barreessitootaa fi qindeessitoota sirbaatiif baay’ee barbaachisaadha. Muuziqaa keessatti tasgabbii kan kennan yoo ta’u, yeroo baay’ee wiirtuu sagalee sirba tokkoo hundeessuuf kan itti fayyadamanidha.
'Major' Sadarkaa Waraanaa keessatti
Gahee fi Itti Gaafatamummaa
Waraana keessatti 'Meejar' sadarkaa qondaala sadarkaa dirree Kaapteen ol fi Letenaant Koloneel gadi ta'a. Namoonni dhuunfaa sadarkaa kanarra jiran akkaataa idileetti kutaalee hamma birgeedii ta’aniif ofisaroota hojjettoota jalqabaa ta’anii tajaajilu, itti gaafatamummaa hojjettootaa, loojistikii fi hojiif. Hoggansi isaanii karoora ergamaa fi raawwii ergamaaf murteessaadha.
Barbaachisummaa Seenaa
Sadarkaan Meejar hundee seenaa jaarraa 16ffaa irraa eegalee qaba. Jalqaba irratti Saajin Meejar, ajajaa raayyaa tokkoo isa sadaffaa wajjin kan wal qabate ture. Yeroo booda gaheen kun guddachaa dhufee, sadarkaa waraanaa ammayyaa addunyaa maraa keessatti qaama barbaachisaa ta’e.
Walmadaalchisuu Humnoota Hidhate Keessatti
Sadarkaan Meejar biyyoota hedduu keessatti kan jiru yoo ta’u, itti gaafatamummaanis garaagarummaa qabaachuu danda’a. Fakkeenyaaf, Waraana Yunaayitid Isteetis keessatti Meejar tokko kutaa sadarkaa kutaa waraanaa ajajuu kan danda’u yoo ta’u, saboota biroo keessatti garuu gaheen isaa bulchiinsa caalaa ta’uu danda’a. Garaagarummaa kana hubachuun tumsa waraanaa idil-addunyaatiif barbaachisaa dha.
'Major' Seeraa fi Seera Baasuun
Seerotaa fi Seerota Gurguddoo
Haala seeraa keessatti 'guddaa' jechuun seerota ykn seerota barbaachisummaa guddaa qaban agarsiisa. Seerotni gurguddoon kun yeroo baayyee hawaasa irratti dhiibbaa bal’aa kan qaban yoo ta’u, kanneen akka Seera Mirgoota Siivilii ykn Seera Kunuunsa Gatiin Isaa Gahaa. Tumaalee isaanii hubachuun ogeessota seeraa fi imaammata baastootaaf barbaachisaa dha.
Mirga Baay’ina Harkaa fi Xiqqaa
Yaad-rimeen 'majority' jedhu sirnoota dimokiraasii keessatti gahee murteessaa qaba, murtii seera baasuu fi bulchiinsa irratti dhiibbaa qaba. Bulchiinsa harka caalu fi mirga xiqqaa madaaluun hawaasa haqa qabeessaa fi haqa qabeessa ta’e mirkaneessa. Yeroo baayyee bu’uuraaleen seeraa eegumsa gareewwan xiqqaa irree harka caalu irraa mudachuu danda’an irraa ilaalu.
Dhimmoota Gurguddoo Seera Keessatti
Dhimmoonni mana murtii mallattoo ta'an, yeroo baay'ee dhimmoota 'gurguddaa' jedhamanii kan waamaman, dursa seeraa kanneen hiika seeraa gara fuula duraa bocu kaa'u. Dhimmoonni akka Brown v. Board of Education ykn Roe v. Wade haala seeraa fi hawaasummaa irratti dhiibbaa guddaa geessisaniiru. Dhimmoota kana xiinxaluun jijjiirama qajeeltoowwan seeraa irratti hubannoo ni kenna.
'Major' Bizinesii fi Diinagdeetiin
Gabaa fi Industiriiwwan Gurguddoo
Diinagdee keessatti 'major' yeroo baayyee gabaa ykn industirii adda duree guddina dinagdee oofan ibsa. Dameewwan akka teeknooloojii, eegumsa fayyaa, fi faayinaansii GDP fi hojiif gumaacha guddaa waan qabaniif akka gurguddootti ilaalamu. Industiriiwwan kana hubachuun invastarootaa fi imaammata baastootaaf furtuudha.
Abbootii Aksiyoonaa fi Qooda fudhattoota Gurguddoo
Abbootiin aksiyoonaa gurguddoon qooda guddaa aksiyoona dhaabbata tokkoo kan qaban yoo ta’u, bulchiinsa dhaabbataa fi murtii tarsiimoo irratti dhiibbaa uumu. Gochi isaanii gatii aksiyoonaa fi amantaa invastarootaa irratti dhiibbaa uumuu danda’a. Akkaataa invastimantii isaanii xiinxaluun haala gabaa irratti hubannoo ni kenna.
Tiyoorii Diinagdee Gurguddoo
Tiyoorii dinagdee gurguddoon kan akka dinagdee Keynesian ykn dinagdee gama dhiyeessiitiin imaammata faayinaansii addunyaa irratti bocaniiru. Tiyoorii kana hubachuun gidduu seenummaa mootummaa, imaammata maallaqaa fi dhiibbaa isaan tasgabbii dinagdee irratti qaban xiinxaluuf gargaara.
Barbaachisummaa Aadaa 'Guddaa'.
'Major' Afaan Oromoo beekamaa keessatti
Haasaa dubbii keessatti 'guddaa' cimina ykn hiika waan tokkoo cimsuuf itti fayyadama. Gaaleen akka 'cabannaa guddaa' ykn 'rakkina guddaa' barbaachisummaa taatee ykn dhimma tokkoo ibsu. Fayyadamni kun akkaataa afaan miira yeroo sanaa ibsuuf itti guddatu kan calaqqisiisudha.
Miidiyaa fi Ogbarruu keessatti bakka bu’ummaa
Jechi 'guddaa' jedhu miidiyaa fi ogbarruu keessatti yeroo baayyee kan mul'atu yoo ta'u, yeroo baayyee aangoo ykn olaantummaa kan agarsiisudha. Taatotni mata duree Major jedhu qaban asoosama ykn fiilmii keessatti akkaataa adda addaatiin akka geggeessitootaatti ykn dhiibbaa guddaa kan geessisan yoo ta’u, kunis ilaalcha hawaasni jecha kanaaf qabu cimsa.
Dhiibbaa Eenyummaa Biraandii irratti
Dhaabbileen yeroo baayyee industirii isaanii keessatti olaantummaa ykn sadarkaa dursaa dabarsuudhaaf maqaa daldalaa (branding) keessatti 'guddaa' fayyadamu. Tarsiimoon gabaa kun amantaa fayyadamtootaa ijaaruu fi argama gabaa hundeessuuf kan akeekedha. Haa ta’u malee amanamummaa eeguuf waadaa galame raawwachuu barbaachisa.
Ilaalcha Xiin-sammuu 'Guddaa' irratti.
Hubannoo Barbaachisummaa
Xiin-sammuudhaan, waan tokko 'guddaa' jedhamee moggaasuun hubannoo dhuunfaa irratti dhiibbaa kan geessisu yoo ta'u, taateewwan ykn hojiiwwan caalaatti hiika guddaa akka qaban taasisa. Kunis kaka’umsa, sadarkaa dhiphinaafi adeemsa murtoo irratti dhiibbaa uumuu danda’a. Kana hubachuun guddina dhuunfaa fi bulchiinsa jaarmiyaa keessatti gargaaruu danda’a.
Dhiibbaa Galma Kaa’uu Irratti Qabu
Namoonni dhuunfaa galma 'gurguddaa' yeroo kaa'an yeroo baayyee qabeenyaafi kutannoo dabalataa gara galmaan ga'uuf ramadu. Yaad-rimeen kun amala jaarmiyaa keessatti kan qoratamu raawwii fi oomishtummaa hojjettootaa guddisuuf. Kaayyoowwan gurguddoo ifatti adda baasuun tattaaffii walsimsiisuu fi hojii garee guddisa.
Guddina Teeknooloojii fi Kalaqa 'Guddaa'
Bu’aa ba’ii Teeknooloojii Gurguddoo Hiikuu
Teeknooloojii keessatti, bu'aan 'gurguddaa' jechuun kalaqawwan paradigms jiran haalaan jijjiiran ykn gabaa haaraa uumuudha. Fakkeenyonni kalaqa interneetii, bilbiloota ismaartii fi sammuu namtolchee ni argamu. Guddinni kun hawaasaa fi dinagdee addunyaa irratti dhiibbaa guddaa qaba.
Qabxiilee Kalaqa Gurguddoo Duuba Oofan
Kalaqoonni gurguddoon yeroo baay’ee qorannoo fi misooma bal’aa, walta’iinsa dameelee adda addaa fi invastimantii guddaa irraa kan maddanidha. Gaheen imaammata mootummaa fi maallaqni guddina teeknooloojii saffisiisuus ni danda’a. Qabxiilee kana xiinxaluun haala gara fuula duraa tilmaamuuf gargaara.
Goolaba
Jechi 'guddaa' jedhu hiika adda addaa fi hiika adda addaa damee adda addaa keessatti of keessatti hammata. Xiyyeeffannoo barnootaa fi sadarkaa waraanaa agarsiisuu irraa kaasee hanga kalaqawwan gurguddoo fi dhiibbaa aadaa calaqqisiisuutti itti fayyadamni isaa bal’aa fi dhiibbaa kan qabu dha. Fayyadama adda addaa 'guddaa' hubachuun hubannoo afaanii fi gahee inni hubannoo bocuu keessatti qabu guddisa. Hubannoon akkasii keessumaa yeroo yaad-rimeewwan qoratan gatii guddaa qaba like major , jireenya keenya guyyaa guyyaa keessatti barbaachisummaa jechi kun qabu dinqisiifannaa gadi fagoo waan kennanuuf.
