जस्ती इस्पातस्य जंगप्रतिरोधस्य, दीर्घकालं यावत् स्थायित्वस्य च कारणेन निर्माणे, बाडीकरणे, वाहनचालने, विभिन्नेषु औद्योगिकप्रयोगेषु च व्यापकरूपेण उपयोगः भवति जस्तीप्रक्रिया इस्पातस्य जस्तायाः स्तरेन लेपयति, येन जङ्गमादिक्षयात् तस्य रक्षणं भवति । परन्तु जस्तीयुक्तं लेपनं जंगनिवारणे अत्यन्तं प्रभावी भवति चेदपि इस्पातस्य चित्रणं किञ्चित् अधिकं चुनौतीपूर्णं कर्तुं शक्नोति ।
अस्मिन् व्यापकमार्गदर्शके वयं भवन्तं चित्रकलायां पदे पदे प्रक्रियां मार्गदर्शनं करिष्यामः galvanized steel , आवश्यकसामग्रीणां, सज्जतायाः, तकनीकानां च युक्तयः प्रदातुं यत् रङ्गः सम्यक् चिपकति, वर्षाणि यावत् स्थास्यति च। भवान् DIY परियोजनायां वा व्यावसायिके अनुप्रयोगे वा कार्यं करोति वा, जस्ती इस्पातस्य चित्रणं कथं करणीयम् इति ज्ञात्वा तस्य सौन्दर्यस्य आकर्षणं स्थायित्वं च निर्वाहयितुम् अत्यावश्यकम्।
जस्ती इस्पातस्य रङ्गः किमर्थम् ?
चित्रकलाप्रक्रियायां गोतां कर्तुं पूर्वम् galvanized steel , प्रथमस्थाने किमर्थं भवन्तः तस्य चित्रणं कर्तुम् इच्छन्ति इति अवगन्तुं महत्त्वपूर्णम्। जस्ती इस्पातस्य चित्रणस्य प्राथमिककारणानि सन्ति- १.
सौन्दर्यसुधारः : जस्ती इस्पातस्य अद्वितीयं, चञ्चलं रूपं भवति यत् केभ्यः जनाभ्यः आकर्षकं न दृश्यते । इस्पातस्य चित्रणं भवन्तं अधिकं अनुकूलितं वा व्यावसायिकं वा परिष्करणं दातुं शक्नोति यत् भवतः डिजाइनप्राथमिकतानां अनुकूलं भवति।
वर्धिता स्थायित्व : जस्ती इस्पातः जङ्गमस्य जंगस्य च प्रतिरोधकः भवति चेदपि तस्य चित्रणं रक्षणस्य अतिरिक्तं स्तरं योजयति । एतेन तस्य आयुः विस्तारयितुं साहाय्यं कर्तुं शक्यते, विशेषतः कठोरवातावरणेषु यत्र सः रसायनानां, पराबैंगनीकिरणानाम्, अत्यन्तं मौसमस्य वा संपर्कं कर्तुं शक्नोति ।
ब्राण्डिंग् तथा पहिचानम् : व्यवसायानां वा निर्मातृणां कृते जस्ती इस्पातस्य चित्रणं इस्पातपृष्ठे लोगो, ब्राण्डरङ्गं, अन्यचिह्नानि वा योजयितुं उत्तमः उपायः भवितुम् अर्हति
क्षीणतायाः निवारणम् : कालान्तरे सूर्यप्रकाशस्य तत्त्वानां च संपर्कात् जस्ती इस्पातस्य क्षीणता भवितुम् अर्हति । रङ्गस्य प्रयोगः पराबैंगनीक्षयात् पृष्ठस्य रक्षणाय सहायकः भवितुम् अर्हति ।
चित्रकला जस्ती इस्पात की चुनौती
जस्ती इस्पातस्य चित्रणं अन्यधातुषु यथा लोहं वा एल्युमिनियमं वा चित्रयितुं समानं नास्ति । जस्ती इस्पातस्य चित्रकलायां सम्बद्धाः मुख्याः आव्हानाः सन्ति- १.
जस्तालेपनम् : जस्तायुक्तं जस्तालेपनं इस्पातस्य जंगात् रक्षणार्थं निर्मितं भवति, परन्तु एतेन रङ्गस्य पृष्ठे सम्यक् आलम्बनं न भवति इति अपि निवारयितुं शक्यते जस्ता तुल्यकालिकरूपेण स्निग्धं भवति, येन रङ्गस्य दृढबन्धनस्य निर्माणं कठिनं भवति ।
तैलं स्नेहं च : गैल्वेनाइजिंगप्रक्रियायां इस्पातः प्रायः तैलस्य वा स्नेहस्य वा पतले स्तरेन आच्छादितः भवति, यत् रङ्गस्य आसंजनं अपि प्रभावितं कर्तुं शक्नोति एतानि दूषकाणि रङ्गस्य प्रयोगात् पूर्वं निष्कासयितुं आवश्यकाः सन्ति ।
रासायनिकसंरचना : जस्तीलेपनस्य रासायनिकसंरचना कदाचित् कतिपयेषु प्रकारेषु रङ्गस्य बाधां जनयितुं शक्नोति, यस्य परिणामः दुर्बलः अथवा शीघ्रं धारणं भवति
एतेषां आव्हानानां अभावेऽपि समीचीनतया सज्जतायाः, तकनीकस्य च सह, जस्ती इस्पातस्य चित्रणं कुर्वन् उच्चगुणवत्तायुक्तं परिष्करणं प्राप्तुं शक्नुवन्ति ।
चित्रकलायां जस्ती इस्पातं कथं सज्जीकरोति
रङ्गः सम्यक् लसति, दीर्घकालं यावत् रक्षणं च ददाति इति सुनिश्चित्य सम्यक् सज्जता कुञ्जी अस्ति । चित्रकलापूर्वं जस्ती इस्पातस्य निर्माणार्थं एतानि आवश्यकपदार्थानि अनुसरणं कुर्वन्तु:
1. पृष्ठभागं स्वच्छं कुर्वन्तु
जस्ती इस्पातस्य चित्रणस्य प्रथमं सोपानं भवति यत् पृष्ठभागं सम्यक् स्वच्छं कृत्वा यत्किमपि मलं, रजः, तैलं, स्नेहं वा दूरीकर्तुं शक्यते । शोधनेन रङ्गः सम्यक् लसति, रङ्गस्य छिलनं वा चिपं वा भवितुम् अर्हति इति दूषकाः न सन्ति । अत्र जस्ती इस्पातस्य स्वच्छता कथं भवति :
जलेन डिटर्जन्टेन च प्रक्षाल्यताम् : जलं मृदु डिटर्जन्टं च लोटे मिश्रयित्वा इस्पातं प्रक्षालितुं वस्त्रस्य स्पञ्जस्य वा उपयोगं कुर्वन्तु। उपरितः यत्किमपि मलं वा मलिनतां वा मर्दयन्तु ।
प्रक्षालनं शुष्कं च : स्वच्छतां कृत्वा इस्पातं जलेन प्रक्षाल्य डिटर्जन्टस्य अवशेषं दूरीकर्तुं शक्यते। स्वच्छेन शुष्केन पटेन पृष्ठं शोषयन्तु।
डिग्रीजरस्य उपयोगं कुर्वन्तु : महत्त्वपूर्णतैलस्य अथवा ग्रीसस्य संचययुक्तानां पृष्ठानां कृते इस्पातं पूर्णतया स्वच्छं भवति इति सुनिश्चित्य भवन्तः डिग्रीजरस्य उपयोगं कर्तुं शक्नुवन्ति।
2. इस्पातस्य उत्कीर्णनम्
शोधनस्य अनन्तरं अग्रिमः सोपानः जस्ती इस्पातपृष्ठस्य उत्कीर्णनम् अस्ति । जस्तालेपनस्य स्निग्धपृष्ठं किञ्चित् रूक्षं कृत्वा रङ्गस्य आसंजनं सुदृढं कर्तुं एचिंग् इति प्रक्रिया । विशेषतया जस्तीपृष्ठानां कृते विनिर्मितं एचिंग् समाधानं उपयोक्तुं शक्नुवन्ति । विलयनं रासायनिकरूपेण पृष्ठभागं उत्कीर्णं करिष्यति, येन रङ्गस्य इस्पातस्य च मध्ये उत्तमं बन्धनं प्रदास्यति ।
एचिंग् समाधानं प्रयोजयन्तु : एचिंग् घोलं जस्ती इस्पातस्य पृष्ठभागे ब्रशस्य अथवा स्पञ्जस्य उपयोगेन प्रयोजयन्तु। अनुप्रयोगस्य सुरक्षायाश्च निर्मातुः निर्देशान् अनुसरणं कुर्वन्तु।
प्रक्षालनं शुष्कं च : एकवारं पृष्ठभागः उत्कीर्णः जातः चेत् इस्पातं जलेन सम्यक् प्रक्षाल्य चित्रकलायां गमनात् पूर्वं पूर्णतया शुष्कं कर्तुं ददातु।
3. पृष्ठस्य वालुकीकरणं
एकदा पृष्ठं स्वच्छं कृत्वा उत्कीर्णं कृत्वा रङ्गस्य आसंजनं अधिकं सुधारयितुम् जस्ती इस्पातं हल्केन वालुकाकरणं करणीयम्। रेण्डिंग् इत्यनेन रङ्गस्य बन्धनार्थं रूक्षं पृष्ठं निर्माय अवशिष्टं तैलं दूषकं वा दूरीकर्तुं साहाय्यं कर्तुं शक्यते ।
उपयोगं कुर्वन्तु । सूक्ष्म-ग्रिट्-वालुकापत्रस्य (प्रायः २२०-ग्रिट्) पृष्ठभागं हल्केन वालुकाकरणाय आक्रामकं वालुकाकरणं परिहरन्तु येन जस्तालेपनस्य क्षतिः भवितुम् अर्हति अथवा विषमक्षेत्राणि सृज्यन्ते ।
एकदा पृष्ठं वालुकया कृत्वा स्वच्छेन शुष्केन पटेन अधः मार्जयन्तु येन रजः वा अवशेषः वा दूरीकर्तुं शक्यते ।
4. धातुप्राइमरं प्रयोजयन्तु
जस्ती इस्पातस्य उपरि स्निग्धं दीर्घकालं यावत् स्थायित्वं प्राप्तुं प्राइमरस्य प्रयोगः अत्यावश्यकः । प्राइमरः रङ्गस्य आलम्बनार्थं स्थिरं पृष्ठं निर्मास्यति तथा च जंगं जंगं च निवारयितुं साहाय्यं करिष्यति।
Right Primer चयनं कुर्वन्तु : विशेषतया जस्ती इस्पातस्य कृते डिजाइनं कृतस्य प्राइमरस्य उपयोगं कुर्वन्तु। एतेषु प्राइमर्-मध्ये विशेषाः आसंजन-प्रवर्तकाः सन्ति ये रङ्गस्य जस्ता-लेपनेन सह बन्धनं कर्तुं साहाय्यं कुर्वन्ति ।
समानरूपेण प्रयोजयन्तु : प्राइमरं समानरूपेण पृष्ठे पेंटब्रशस्य, रोलरस्य, स्प्रे-डब्बस्य वा उपयोगेन प्रयोजयन्तु। जस्ती इस्पातस्य सर्वाणि उजागरितक्षेत्राणि अवश्यं आच्छादयन्तु।
शुष्कं कर्तुं ददातु : निर्मातुः निर्देशानुसारं प्राइमरं शुष्कं भवतु। एतत् सामान्यतया कतिपयानि घण्टानि यावत् भवति, परन्तु भवद्भिः सर्वदा उत्पादस्य लेबलं विशिष्टशोषणसमयानां कृते पश्यितव्यम् ।
जस्ती इस्पातस्य रङ्गं कथं करणीयम्
इदानीं यदा भवतः जस्ती इस्पातं सम्यक् प्रिप्ड् प्राइम्ड् च भवति तदा रङ्गं प्रयोक्तुं समयः अस्ति। अत्र कथं कर्तव्यमिति पदे पदे मार्गदर्शिका अस्ति:
1. Right Paint इति चिनोतु
सफलतायै समीचीनप्रकारस्य रङ्गस्य चयनं महत्त्वपूर्णम् अस्ति । जस्ती इस्पातस्य कृते भवद्भ्यः एतादृशः रङ्गः आवश्यकः यः पृष्ठेन सह सम्यक् बन्धनं करिष्यति, दीर्घकालं यावत् रक्षणं च प्रदास्यति । धातुपृष्ठानां कृते विनिर्मिताः ऐक्रेलिक-लेटेक्स-रङ्गाः अथवा तैल-आधारिताः रङ्गाः जस्ती इस्पातस्य कृते सर्वोत्तमरूपेण कार्यं कुर्वन्ति ।
ऐक्रेलिक-रङ्गः : ऐक्रेलिक-लेटेक्स-रङ्गः जल-आधारितः भवति, उत्तमं आसंजनं, स्थायित्वं च ददाति । ते शीघ्रं शुष्काः अपि भवन्ति, येन ते जस्ती इस्पातस्य चित्रणार्थं लोकप्रियाः विकल्पाः भवन्ति ।
तैल-आधारितः रङ्गः : जस्ती इस्पातस्य कृते तैल-आधारितः रङ्गः अन्यः महान् विकल्पः अस्ति । ते कठिनं, स्थायित्वं च प्रयच्छन्ति तथा च भारी-क्षरण-संपर्क-क्षेत्रेषु उत्तमाः सन्ति ।
2. रङ्गं प्रयोजयन्तु
रङ्गं प्रयोक्तुं ब्रशस्य, रोलरस्य, स्प्रे-बन्दूकस्य वा उपयोगं कुर्वन्तु । उत्तमफलार्थं रङ्गस्य द्वौ कोटौ प्रयोजयन्तु येन समं आवरणं दीर्घकालं यावत् रक्षणं च सुनिश्चितं भवति । स्वच्छं सुचारुतया च अनुप्रयोगाय एतानि युक्तीनि अनुसरणं कुर्वन्तु:
चिकनी-आघातस्य उपयोगं कुर्वन्तु : पेंटब्रशस्य अथवा रोलरस्य उपयोगं कुर्वन् स्निग्ध-सम-आघातस्य उपयोगं कुर्वन्तु येन रेखाः अथवा असमान-स्तराः न त्यजन्ति ।
स्प्रे पेंटिंग् : यदि स्प्रे बन्दुकस्य उपयोगः भवति तर्हि स्प्रेयरं पृष्ठतः ६–८ इञ्च् दूरं धारयन्तु तथा च लघु, कोटाः अपि प्रयोजयन्तु । जस्ती इस्पातस्य सर्वाणि क्षेत्राणि अवश्यं आच्छादयन्तु।
शुष्कसमयं अनुमन्यताम् : प्रथमकोटस्य रङ्गस्य प्रयोगानन्तरं द्वितीयकोटं प्रयोक्तुं पूर्वं निर्मातुः निर्देशानुसारं शुष्कं कुर्वन्तु।
3. एकं सुरक्षात्मकं टॉपकोटं प्रयोजयन्तु
अतिरिक्तस्थायित्वस्य रक्षणस्य च कृते रङ्गस्य उपरि स्पष्टं शीर्षकोटं प्रयोक्तुं विचारयन्तु । स्पष्टः शीर्षकोटः चित्रितपृष्ठस्य खरचना, आर्द्रता, पराबैंगनीकिरणैः च रक्षितुं साहाय्यं करोति । रङ्गकार्यस्य दीर्घायुषः अपि वर्धयति ।
निगमन
जस्ती इस्पातस्य चित्रणार्थं सावधानीपूर्वकं सज्जता, समीचीनसामग्री च आवश्यकी भवति, परन्तु परिणामाः अस्य परिश्रमस्य योग्याः सन्ति । अस्मिन् मार्गदर्शके उल्लिखितानां पदानां अनुसरणं कृत्वा भवन्तः इस्पातस्य स्वरूपं रक्षणं च वर्धयति इति स्निग्धं, स्थायित्वं प्राप्तुं शक्नुवन्ति । भवान् DIY परियोजनायाः निवारणं करोति वा औद्योगिक-अनुप्रयोगस्य कार्यं करोति वा, जस्ती इस्पातस्य सम्यक् रङ्गं कथं करणीयम् इति ज्ञात्वा सुनिश्चितं भवति यत् भवतः परियोजना आगामिषु वर्षेषु स्थास्यति।
यदि भवन्तः स्वस्य अग्रिमपरियोजनाय उच्चगुणवत्तायुक्तं जस्ती इस्पातस्य आवश्यकतां अनुभवन्ति तर्हि Shandong Sino Steel Co., Ltd. अस्माकं प्रस्तावानां विषये अधिकं ज्ञातुं अद्यैव अस्माकं समीपं गच्छन्तु तथा च भवतः इस्पातस्य आवश्यकतासु वयं कथं साहाय्यं कर्तुं शक्नुमः इति।
FAQ
प्रश्नः- जस्तालेपनं विना जस्ती इस्पातस्य चित्रणं कर्तुं शक्नोमि वा?
उ: यद्यपि जस्तालेपनं न हृत्वा जस्ती इस्पातं रङ्गयितुं शक्नुथ तथापि जस्तीपृष्ठानां कृते डिजाइनं कृतं प्राइमरं स्वच्छं, एच्, प्रयोक्तुं च अनुशंसितं यत् समुचितं आसंजनं सुनिश्चितं भवति।
प्रश्नः- चित्रकलापूर्वं प्राइमिंग् कृत्वा कियत्कालं प्रतीक्षितव्यम्?
अ: भवन्तः प्राइमरं पूर्णतया शुष्कं कर्तुं दद्युः, यत् सामान्यतया प्राइमरस्य पर्यावरणस्य च परिस्थितेः आधारेण प्रायः २-४ घण्टाः यावत् समयः भवति ।
प्रश्नः- जस्ती इस्पातस्य उपरि किमपि प्रकारस्य रङ्गस्य उपयोगं कर्तुं शक्नोमि वा?
अ: न, धातुपृष्ठानां कृते डिजाइनं कृतानां रङ्गानाम् उपयोगः महत्त्वपूर्णः, यथा ऐक्रेलिक-लेटेक्सः अथवा तैल-आधारितः रङ्गः। एते प्रकाराः रङ्गाः उत्तमं आसंजनं, स्थायित्वं च ददति ।
प्रश्नः- चित्रितजस्ती इस्पातस्य जङ्गमं कथं निवारयितुं शक्नोमि?
उ: रङ्गस्य उपरि स्पष्टं शीर्षकोटं प्रयोजयन्तु यत् आर्द्रतायाः, खरचना, पराबैंगनीक्षतितः च रक्षितुं सहायकं भवति, तथा च इस्पातं दीर्घकालं यावत् जङ्गमरहितं तिष्ठति इति सुनिश्चितं कुर्वन्तु।
