Lwaki Green Steel Ye Mumaaso: Okusoomoozebwa & Catalysts for Low‐Carbon Production

• Amakolero g’ebyuma ge galeeta kumpi ebitundu 8% ku bucaafu bwa CO2 obufuluma mu nsi yonna.

• Abakugu abamu balowooza nti okukola ebyuma kuleeta wakati wa 7.2% ne 11% ku CO2 efuluma mu nsi yonna.

Ebikulu Ebigenda Okutwalibwa

Ekyuma ekiddugavu kisobola okukendeeza ku bucaafu bwa CO2 okutuuka ku bitundu 95%. Kino kigifuula ekikulu ennyo eri ensi ennyonjo. - Okukozesa ekyuma ekiddugavu kyetaaga amaanyi matono ebitundu 17%. Era ekekkereza amaanyi ebitundu 33% okusinga engeri enkadde. - Ekyuma ekiddugavu kisobola okuyamba okutuuka ku biruubirirwa by’embeera y’obudde. Kiyinza okukendeeza ku bucaafu bwa CO2 ebitundu 12% buli mwaka mu mwaka gwa 2030. - Twetaaga okussa ssente mu tekinologiya omupya n’ebizimbe. Kino kijja kuba kyangu okukozesa ekyuma ekiddugavu ate nga kya buseere. - Osobola okuyamba ng'olonda ebintu ebikolebwa mu kyuma ekiddugavu. Osobola n’okuwagira amateeka agayamba okukola ekyuma ekiyonjo.

Ekyuma Ekiddugavu n’Ekikosa Kyo

Ekyuma Ekiddugavu Kiki

Oyinza okwebuuza engeri ekyuma ekiddugavu gye kitali kye kimu n’ekyuma ekya bulijjo. Engeri enkadde ez’okukola ebyuma zikozesa ebyuma ebikuba ebyuma ebinene (blast furnaces) ne basic oxygen furnaces. Engeri zino zisindika kumpi ttani bbiri eza CO2 ku buli ttani y’ekyuma ekikoleddwa. Ekyuma ekiddugavu kikozesa emitendera egy’enjawulo. Ekozesa okuddamu okukola ebintu bingi ate amanda matono. Amakampuni gakozesa okukendeeza obutereevu ekyuma n’okussa amasannyalaze. Emitendera gino gisobola okukozesa amaanyi agazzibwawo. Ekyuma ekiddugavu nakyo kikozesa ebyuma ebikadde ebisingako. Kino kitegeeza nti kasasiro mutono ate omukka omutono ogufuluma. Ekyuma ekiddugavu kirungi eri obutonde bw’ensi okusinga amakubo amakadde.

Emigaso gy’okufulumya omukka n’amasoboza

Bw’olonda ekyuma ekiddugavu, oyamba okukendeeza ku bucaafu bwa CO2 okutuuka ku bitundu 95%. Kino kikulu nnyo eri okufulumya ebintu ebiyamba embeera y’obudde. Ekyuma ekiddugavu kikola omukka omutono ogw’obutonde okusinga engeri enkadde. Waliwo n’ebintu ebirala ebirungi:

• Okozesa amaanyi matono ebitundu 17%.

• Enkola eno ekendeeza ku maanyi ebitundu 33%.

• Okuddamu okukola ebintu kiyamba okukekkereza amaanyi n’okukendeeza ku kasasiro.

Wano waliwo okutunula okwangu ku migaso emikulu eri obutonde bw’ensi:

Lwaki Ekyuma Ekiddugavu Kikulu

Bw’owagira ekyuma ekiddugavu, oyamba ensi okutuuka ku biruubirirwa by’embeera y’obudde. Amakampuni mangi gaagala okukendeeza ku bucaafu bwa CO2 wakati wa 2025 ne 2060. Singa kino bakikola, amakolero g’ebyuma gayinza okukendeeza ku bucaafu bwa CO2 obufuluma buli mwaka okutuuka ku bitundu 12% mu mwaka gwa 2030 ne 39% mu mwaka gwa 2050. Ekyuma ekiddugavu kiyamba okukola ebintu mu ngeri esinga ensi. Era kitondawo emirimu emipya mu tekinologiya omuyonjo. Okuddamu okukola ebintu n’amasannyalaze amayonjo biyamba n’amakolero amalala. Okola enjawulo bw’olonda ekyuma ekikoleddwa nga tekirina bucaafu bungi ate nga kifaayo nnyo ku nsi.

Obwetaavu bw’okukola ebyuma ebitaliimu kaboni omutono

Ebikosa obutonde bw’ensi mu kukola ebyuma

Abantu bangi tebamanyi ngeri kyuma gye kirumya ensi. Okukola ebyuma kufulumya gigatonnes nga 3.7 eza CO2 buli mwaka. Kino kiri nga 11% ku CO2 yonna mu nsi yonna. Ebisinga ku bino biva mu nkola enkadde ez’ekikoomi ekinene. Amakolero g’ebyuma nago gasindika ebintu ebirala ebibi. Mu bino mulimu ebirungo ebiwunya, obutundutundu, ne ggaasi eziwunya. Ebintu bino bisobola okufuula empewo encaafu. Empewo encaafu esobola okuleeta obuzibu mu bulamu nga asima n’endwadde z’ennyindo. Ebimera by’ebyuma bwe bifulumya ekirungo kya salufa dayokisayidi ne nayitrojeni okisayidi, enkuba ya asidi esobola okutonnya. Enkuba ya asidi erumya emigga, ennyanja n’ettaka. Kino kiyinza okwonoona ebimera n’ebisolo.

• Abakola ebyuma bafulumya gigatonnes 3.7 eza CO2 buli mwaka.

• Amakolero gano galeeta ebitundu 7% ku 11% ku CO2 mu nsi yonna.

• China ekola ebyuma ebisoba mu kitundu ky’ensi yonna.

Ebiruubirirwa by’embeera y’obudde mu nsi yonna n’okunyigirizibwa kw’amakolero

Abantu okwetoloola ensi yonna baagala omukka ogufuluma mu bbanga gukendeezebwe. Gavumenti nnyingi zikola amateeka amakakali. Amawanga gaasuubiza bwe gaassa omukono ku ndagaano y’embeera y’obudde e Paris. Okusobola okutuuka ku biruubirirwa byabwe, balina okukolera amakampuni amateeka amapya.

Waliwo akazito akasingawo okukendeeza ku bucaafu obufuluma mu bbanga kati. Kino kiva mu mateeka ga gavumenti, abaguzi bye baagala, ne kkampuni esuubiza okubeera eya kiragala.

Olw’okuyita kuno, twatandikawo GSCC® mu 2022. Omwaka oguwedde, twatandika okukolera awamu okutuukiriza ekiruubirirwa ky’endagaano y’embeera y’obudde mu Paris ekya diguli 1.5 mu mwaka gwa 2050.

Buli mwaka, wabaawo amateeka amalala agakwata ku byuma ebiyonjo. Amakampuni n’amawanga gaagala okutuukiriza ebiruubirirwa by’embeera y’obudde n’okugoberera amateeka amapya.

Abavuzi b’ebyenfuna n’embeera z’abantu

Oyamba okugenda ku kyuma ekitaliimu kaboni mungi. Gavumenti zikozesa amateeka n’empeera, ng’etteeka erikendeeza ku bbeeyi y’ebintu n’etteeka ly’empewo ennyonjo, okusindiikiriza ebyuma ebirabika obulungi. Abantu n’abakozi baagala empewo ennyonjo n’emirimu emirungi. Abamu beeraliikirivu olw’okufiirwa emirimu oba kkampuni ezifaayo ku magoba ag’amangu gokka. Gavumenti bwe zigula ekyuma ekiddugavu oba kkampuni ennene ng’abakola mmotoka ze bazilonda, akatale kakula. Okuggyawo obuyambi obutali bwa bwenkanya ku kyuma ekikadde kiyinza okufuula ekyuma ekiddugavu okuba eky’ebbeeyi entono.

Ekivamu ekyenkomerede	Okunnyonnyola
Ebikozesebwa mu Gavumenti	Amateeka n’empeera biyamba okusala ku bucaafu obufuluma mu byuma.
Obuwagizi bw’abantu b’omukitundu	Abakozi n’ebibinja baagala emirimu egy’obukuumi era egy’obuyonjo.
Okusoomoozebwa mu katale	Abamu beeraliikirivu olw’okufiirwa emirimu oba okulowooza okw’ekiseera ekitono okuva mu kkampuni.

Okusoomoozebwa mu kutwala ebyuma ebibisi

Tekinologiya n’okugabira abantu haidrojeni

Olaba tekinologiya omupya ng’ekitundu ekikulu mu kyuma ekirabika obulungi. Mu kiseera kino, okukola ebyuma bya haidrojeni ne tekinologiya omulala ow’okukola ebyuma si mwetegefu mu bujjuvu ku makolero manene. Okwetaaga ssente ennene okuzimba amakolero agakozesa ebyuma ebiyitibwa hydrogen ne electric arc furnaces. Enkola zino empya zigula ssente nnyingi nnyo okusinga ez’edda. Era weetaaga amaanyi agazzibwawo n’amazzi aga kaboni omutono agatali gakyukakyuka. Kino kizibu kubanga ebifo ebisinga tebinnaba kufuna maanyi mayonjo oba haidrojeni.

• Osasula ssente nnyingi ku tekinologiya omupya.

• Olinda enkola za green steel zifuuke ezeesigika.

• Okwetaaga ebikozesebwa ebirungi eby’amasannyalaze agazzibwawo ne haidrojeni.

• Olina okugonjoola ebizibu by’okugabira abantu ekyuma ekiyonjo n’entambula.

Akatale k’ebyuma ebikoleddwa mu haidrojeni eya kiragala kakula mangu. Amawanga mangi gaagala okukendeeza ku bucaafu obufuluma mu bbanga, n’olwekyo bateeka ssente mu green hydrogen. Abakugu balowooza nti akatale kano kagenda kukula ebitundu ebisoba mu 20% buli mwaka okumala emyaka kkumi egijja. Oyinza okulaba nti green hydrogen kikulu nnyo mu kukola ekyuma ekiddugavu okukola mu biseera eby’omu maaso.

Ebisale Ebingi n’Ebiziyiza Akatale

Okiraba nti ekyuma ekiddugavu kigula ssente nnyingi okusinga ekyuma ekya bulijjo. Leero, osasula ebitundu nga 40% ebisingawo ku kyuma ekiddugavu. Mu bifo ebimu nga China, ssente ez’okwongerako ziyinza okuba doola 225 ku buli ttani singa haidrojeni eba ya bbeeyi. Mu mwaka gwa 2050, abakugu balowooza nti ekyuma ekirabika obulungi kiyinza okugula ssente entono okusinga ekyuma ekikolebwa mu bifo eby’edda. Singa ebbeeyi ya haidrojeni ekka wansi wa doola bbiri buli kkiro, ekyuma ekiddugavu kiyinza okukwatagana n’ebbeeyi y’ekyuma ekikadde.

• Olaba nti ebisale bikyuka okusinziira ku nsi.

• Osasula ssente nnyingi ku masannyalaze n’ebyuma ebipya.

• Okwetaaga ekyuma eky’enjawulo, naye ebitundu ebitakka wansi wa 5% ku bikozesebwa mu nsi yonna birungi ekimala ekyuma ekiddugavu.

• Okwetaaga amasannyalaze mangi nnyo, ekitegeeza nti weetaaga ebikozesebwa ebirungi eby’amasannyalaze.

• Okizuula nti haidrojeni eya kiragala ekyali ntono, ng’ekola ebitundu ebitakka wansi wa 0.1% ku haidrojeni yenna akolebwa leero.

• Oyinza obutasanga kyuma kya scrap kimala, anti obwetaavu bweyongera ate nga n’amawanga agamu gakuuma scrap yaago ku bwazo.

Mu Bulaaya, okusoomoozebwa kuno kweyoleka bulungi nnyo. Osasula ssente nnyingi ku maanyi era olina okunoonya ensibuko empya ez’amasannyalaze amayonjo. Era ovuganya ku kyuma eky’omutindo ogwa waggulu n’ebyuma ebikadde. Ebintu bino ebiziyiza akatale bikukaluubiriza okukyusa amangu okudda ku kyuma ekiddugavu.

Ensonga z’ebizimbe n’enkola

Okwetaaga ebikozesebwa ebinywevu okusobola okuwagira ebyuma ebirabika obulungi. Okuzimba amabibiro g’amasannyalaze amapya n’amakolero ga haidrojeni kigula ssente nnyingi. Ng’ekyokulabirako, okukola ttani z’ekyuma obukadde bumu buli mwaka, oyinza okusaasaanya ddoola ezisukka mu buwumbi butaano eza Australia ku bifo by’amasannyalaze byokka. Kino kisinga ku ky’osaasaanya ku bitundu by’ekimera ebirala. Olina okulonda ebifo ebirimu amasannyalaze agazzibwawo ku buseere okusobola okukekkereza ssente. Okukola ttani emu ey’ekyuma n’okukendeeza obutereevu haidrojeni kikozesa amasannyalaze kumpi megawatt-hours 3.6. Kino weetaaga okulongoosa okunene mu nkola zo ez’amaanyi okusobola okukwata kino.

Era oyolekagana n’okusoomoozebwa mu nkola n’okulungamya. Amawanga mangi tegakkiriziganya ku kiki ekibalibwa ng’ekyuma ekiddugavu. Amateeka agamu galeka amakampuni okuyita ekyuma kyabwe ekya kiragala ne bwe kiba nga tekiyonjo nnyo. Ebiziyiza eby’obusuubuzi bizibuwalira okufuna ebyuma ebiddamu okukozesebwa okuva mu mawanga amalala. Ebizibu bino bikendeeza ku kugenda mu kyuma ekiddugavu.

Weetegereze: Osobola okuyamba ng’osaba amateeka amategeerekeka n’obuwagizi obulungi okuva mu gavumenti. Bw’owagira enkola ennywevu, okwanguyiza ebyuma ebibisi okukula.

Olaba nti okusoomoozebwa kuno kunene, naye si nti tekusoboka kugonjoola. Bw’okolagana n’abalala, n’ossa ssente mu tekinologiya omupya, n’onyiga amateeka amalungi, osobola okuyamba ekyuma ekirabika obulungi okufuuka omutindo omupya.

Ebirungo ebiyamba okukula kw’ebyuma ebibisi

Obuyiiya bwa Clean Tech ne Hydrogen

Tekinologiya omupya akyusa engeri ebyuma gye bikolebwamu. Haidrojeni omuyonjo n’okufumbisa amasannyalaze biyamba okukendeeza ku bucaafu obufuluma mu bbanga. Ebikozesebwa bino bikulu nnyo mu kukola ebyuma ebitaliimu bucaafu obutono. Bino bye bimu ku birowoozo ebipya:

• Okukola ebyuma nga bakozesa haidrojeni kiyamba nnyo okukendeeza ku bucaafu obufuluma mu bbanga.

• Okufumbisa amasannyalaze kitegeeza nti okozesa amafuta matono agava mu bifo ebikadde.

• Engeri empya ez’okukola ebyuma ziyinza okukendeeza ku bucaafu obufuluma mu bbanga ebitundu 30% omwaka 2050 we gunaatuukira.

Canada ekulembedde mu kutunda ebyuma ebirabika obulungi (green iron). Kino kiri bwe kityo kubanga kirimu ekyuma kingi n’amaanyi amayonjo. Pulojekiti ezimu ez’okugezesa kati zikwata ebitundu 80-90% ebya CO2. Okukozesa amaanyi agatali ga kaboni mutono kiyinza okusala ku ggaasi eziwunyiriza ekitundu. Ebisale ebingi n’enkyukakyuka enzibu bikyali bizibu. Naye enkola ennungi n’okukolagana nga ttiimu biyamba abantu okugenda mu maaso.

Obuwagizi bw’enkola n’okusikiriza

Amateeka amanywevu n’empeera okuva mu gavumenti biyamba nnyo. Ebintu bino byanguyira okuteeka ssente mu byuma ebiyonjo. Wano waliwo amateeka amakulu:

Emiwendo gya kaboni n’empeera bikyusa engeri abantu gye basaasaanyaamu ssente. CBAM efuula amawanga okukozesa amakubo amayonjo okusigala nga gatunda ebyuma. Amateeka ga IRA ne Buy Clean galeetera abantu okulonda ebyuma nga tebirina bucaafu butono.

Okwetaaga kw’akatale n’okusiga ensimbi

Okwetaaga ebyuma kukyuka kati. Abazimbi baagala ekyuma ekiddugavu ku bizimbe ebipya. Abakola mmotoka nabo beetaaga ebyuma ebingi nga bwe bakola mmotoka ez’amasannyalaze. Basasula nnyo ekyuma ekiddugavu okuyamba ensi.

Bamusigansimbi banoonya ebifo ebirimu amaanyi amayonjo aga layisi. Scandinavia n’amawanga ga Gulf malungi ku pulojekiti empya. Ebifo bino birina amaanyi agamala amakolero amanene. Gavumenti nga Bungereza zisaasaanya ssente nnyingi okuyamba ebyuma ebirabika obulungi. Okwetaaga okunene ne ssente biyamba ebyuma ebirabika obulungi okukula.

Enkulaakulana n’Ekkubo eriri mu maaso

Ebyokulabirako Ebikulembedde mu Green Steel

Osobola okulaba enkulaakulana eya nnamaddala mu kyuma ekiddugavu okwetoloola ensi yonna. Amawanga ne kkampuni ezimu zikulembera n’ebintu ebinene ebituukiddwaako. Laba wano okutunula amangu:

• Ekibiina kya Baowu Steel Group mu China kikulembedde ekibinja kya kkampuni 62. Baagala okutuuka ku ntikko y’omukka gwa kaboni ogufulumizibwa mu mwaka gwa 2023 era omwaka 2035 we gunaatuukira bagukendeeze ebitundu 30%.

• Kkampuni ya Fortescue Metals Group mu Australia eteekateeka okuzimba ekyuma ekisooka eky’okugezesa ebyuma ebirabika obulungi mu ggwanga.

Osobola okuyigira ku pulojekiti ya HYBRIT mu Sweden. Pulojekiti eno ekozesa haidrojeni eya kiragala okukola ebyuma ebitaliimu bifo eby’edda. Ttiimu eri emabega wa HYBRIT —SSAB, LKAB, ne Vattenfall —yakola dda ekyuma ekisoose mu nsi yonna ekitaliimu bifo eby’edda. Pulojekiti ya HYBRIT Demonstration egenderera okukola ttani nga obukadde 1.3 ez’ebyuma ebitaliimu bifo eby’edda buli mwaka. Kino kitegeeza kimu kyakuna ku kyuma kyonna ekikolebwa mu Sweden. Mu myaka kkumi, pulojekiti eno eyinza okuyimiriza ttani za CO2 ezisoba mu bukadde 14 okuyingira mu bbanga.

Emitendera Egiri Mu Kuzaala Abaana Abakulu

Okola kinene mu kufuula ekyuma ekiddugavu ekya bulijjo. Amawanga mangi kati essira balitadde ku haidrojeni ng’ekitundu ekikulu mu nteekateeka zaago ez’ebyuma. Buyindi ekozesa green hydrogen okuyamba okukendeeza ku bucaafu obufuluma mu bbanga. Bw’okozesa enkola za DRI-EAF ezesigamiziddwa ku haidrojeni n’amaanyi agazzibwawo, osobola okukendeeza ku bucaafu obufuluma obutereevu okutuuka ku bitundu 90%.

Wano waliwo emitendera gy’olaba nga gigenda mu maaso kati:

• Amakampuni gazimba amakolero ag’okugezesa era gagezesa engeri empya ez’okukola ebyuma.

• Gavumenti ziwa empeera ne ziteekawo amateeka okuyamba ebyuma ebirabika obulungi okukula.

• Ebibiina bya gavumenti n’eby’obwannannyini bikolagana okuzimba ebikozesebwa mu kukola haidrojeni.

• Mu mwaka gwa 2030, okukozesa haidrojeni kiyinza okukendeeza ku bucaafu obufuluma mu byuma ebitundu 30% bw’ogeraageranya n’omwaka 2023. Kino kitegeeza nti buli mwaka ttani za CO2 zikendeera obukadde 50.

Akatale k’ebyuma ebirabika obulungi kagenda kukula mangu okuva mu 2026 okutuuka mu 2032. Ojja kulaba obunene bw’akatale kumpi emirundi ebiri, nga butuuka ku ttani ezisukka mu buwumbi 54 mu mwaka gwa 2032. Ebikolwa by’omukago gwa Bulaaya bijja kuyamba okwanguya enkyukakyuka eno.

Oyamba okubumba ebiseera eby’omu maaso ng’olonda ekyuma ekiddugavu n’okuwagira ebirowoozo ebipya. Bw’okolagana ne ttiimu n’okulonda mu ngeri ey’amagezi, osobola okufuula ekyuma ekiddugavu ekipya ekya bulijjo.

Osobola okuyamba okufuula ensi ennyonjo ng’olonda ekyuma ekiddugavu. Waliwo ebizibu ebimu n’ebintu ebimu ebiyamba:

Osobola okuyamba ng’okolagana ne kkampuni, abakulembeze, n’abantu abateeka ssente. Bino bye bimu ku bintu by’osobola okukola:

• Kola enteekateeka y’amakolero amayonjo.

• Yamba abantu okugula ebyuma ebirabika obulungi nga bakozesa ssente za gavumenti n’empeera.

• Wagira okuddamu okukola ebintu era okakasa nti waliwo ebyuma ebikadde ebimala.

• Kozesa haidrojeni eziwera ezizzibwa obuggya n’ebyuma ebipya mu bwangu.

• Gezaako ebikozesebwa mu ssente nga carbon Contracts for Difference.

• Kola ebiwandiiko ebitegeerekeka obulungi ebiraga kaboni ali mu kyuma.

Osobola okuyamba ekyuma ekiddugavu okukula amangu. Buli kintu ekitono ky’okola kiyamba ensi.

Ebibuuzo ebibuuzibwa

Kiki ekifuula okukola ebyuma ebirabika obulungi okwawukana ku nkola ez’ekinnansi?

Olaba okukola ebyuma ebirabika obulungi (green steel production) kukozesa amaanyi amayonjo ne haidrojeni mu kifo ky’amanda. Enkyukakyuka eno ekuyamba okusala co2. Era okozesa ebintu ebisingawo ebiddamu okukozesebwa. Emitendera gino gifuula okukola ebyuma okubeera okulungi eri ensi ate nga kwa bukuumi eri abantu.

Okukola ebyuma kukwata kutya ku bucaafu bwa co2?

Oyiga nti okukola ebyuma kutondawo co2 mungi. Enkola enkadde zikozesa amanda ne zifulumya co2 mu bbanga. Okukola ebyuma ebirabika obulungi (green steel) kukozesa amanda matono ate amaanyi amayonjo. Sswiiki eno ekuyamba okukendeeza ku co2 n’okukuuma obutonde.

Lwaki wandibadde ofaayo ku co2 okuva mu kukola ebyuma?

Olina okufaayo kubanga co2 okuva mu kukola ebyuma ebugumya ensi. Bw’owagira okukola ebyuma ebirabika obulungi, oyamba okukendeeza ku nkyukakyuka y’obudde. Empewo ennyonjo n’ensi ennungi bisinziira ku by’olonze.

Okukola ebyuma ebirabika obulungi kuyinza okutuukiriza obwetaavu bw’ensi yonna?

Olaba okufulumya ebyuma ebirabika obulungi (green steel production) nga kukula mangu. Amakolero amapya ne tekinologiya omulungi bikuyamba okukola ebyuma ebingi. Singa ssente nnyingi, okukola ebyuma ebirabika obulungi kuyinza okutuukiriza ebyetaago by’abazimbi, abakola mmotoka, n’amakolero amalala.

Kiki ky’oyinza okukola okuwagira okukola ebyuma ebikozesa co2 entono?

Osobola okusaba ekyuma ekiddugavu ng’ogula ebintu. Osobola okuwagira kkampuni ezikozesa ebyuma ebiyonjo. Osobola n’okwogera n’abakulembeze ku ky’okukola amateeka agakwata ku co2 entono mu kukola ebyuma.