स्टेनलेस इस्पातः लोहादिधातुनां मिश्रणम् अस्ति । अस्मिन् न्यूनातिन्यूनं १०.५% क्रोमियमः भवति । एतेन अतीव दृढं भवति, रसायनानां प्रतिरोधाय च साहाय्यं भवति ।
स्टेनलेस स्टील इत्यस्य जङ्गमं सहजतया न भवति । इदं तापं सम्यक् सम्भालितुं शक्नोति । दीर्घकालं यावत् स्थास्यति, स्वच्छतां च सुलभं भवति । एते विशेषताः कुर्वन्ति
स्टेनलेस स्टील । भवनस्य कारखानानां च कृते महान्
२०२२ तमे वर्षे जनाः प्रायः ५५.३ मिलियन मेट्रिकटनं स्टेनलेस स्टील् निर्मितवन्तः । २०२३ तमे वर्षे विश्वविपण्यस्य मूल्यं १८६.२४ अब्ज डॉलर आसीत् । तस्य उपयोगं कुर्वन्तः बृहत् उद्योगाः सन्ति निर्माणं, काराः, गृहउत्पादाः, ऊर्जा, यन्त्राणि च ।
स्टेनलेस स्टील दृढं भवति, पुनः प्रयोगः कर्तुं शक्यते । बहुषु विषयेषु भवन्तः तत् प्राप्नुवन्ति। यदि भवन्तः ज्ञातुम् इच्छन्ति यत् स्टेनलेस स्टीलस्य उपयोगः किमर्थं भवति तर्हि अस्माकं कम्पनी भवन्तं तस्य अनेकाः उपयोगाः दर्शयितुं शक्नोति।
मुख्य टेकअवे
स्टेनलेस स्टीलः एकः दृढः धातुः अस्ति । अस्य क्रोमियमत्वात् जंगं न जंगं भवति । एतेन पाकशालासु चिकित्सासाधनानाम् कृते च सम्यक् कार्यं कर्तुं साहाय्यं भवति ।
स्वच्छता, परिपालनं च सरलम् अस्ति । एतेन अन्नस्य चिकित्सायाश्च उपयोगाय पृष्ठानि स्वच्छानि सुरक्षितानि च भवन्ति ।
स्टेनलेस स्टील उच्चतापं सम्भालितुं शक्नोति । अनेन पाकसाधनानाम्, बृहत्यन्त्राणां च कृते उत्तमं भवति ।
धातुः पुनः प्रयोक्तुं शक्यते । एतेन कचराणां कटौतीं कृत्वा संसाधनानाम् रक्षणं कृत्वा पर्यावरणस्य सहायता भवति ।
अत्र विभिन्नाः प्रकाराः स्टेनलेस इस्पाताः सन्ति, यथा ऑस्टेनाइटिकः, मार्टेन्सिटिकः च । तेषां उपयोगः पाकशालायाः वस्तूनि, शल्यक्रियायाः उपकरणानि च इत्यादिषु बहुषु कार्येषु भवति ।
स्टेनलेस स्टील किम्
परिभाषा एवं रचना
भवन्तः चिन्तयन्ति स्यात् यत् स्टेनलेस स्टीलः किमर्थं विशेषः इति। स्टेनलेस स्टीलः लोहात् न्यूनातिन्यूनं १०.५% क्रोमियमेन च निर्मितः भवति । केचन समूहाः वदन्ति यत् अस्मिन् न्यूनातिन्यूनं ११% क्रोमियमः भवितुमर्हति । क्रोमियमः उपरि कृशं अदृश्यं स्तरं करोति । यदि एतत् स्तरं खरच्यते तर्हि स्वयमेव समाधातुं शक्नोति । अतः, स्टेनलेस इस्पातस्य जङ्गमं वा जंगं वा सहजतया न भवति, कठिनस्थानेषु अपि ।
स्टेनलेस स्टील इत्यस्मिन् केवलं लोहं क्रोमियमं च इत्यस्मात् अधिकं भवति । निर्मातारः अन्यवस्तूनि योजयन्ति यत् तत् उत्तमं भवति। अत्र भवन्तः स्टेनलेस स्टील इत्यस्मिन् किं प्राप्नुवन्ति-
न्यूनातिन्यूनं १०.५% क्रोमियमः
लोहः मुख्यः भागः अस्ति
निकेलः तस्य मोचने सहायकः भवति, तस्य आक्सीकरणं निवारयति च
मोलिब्डेनमः अधिकं बलं ददाति, जङ्गमं च निवारयति
कार्बन, सिलिकॉन्, मङ्गनीज, फास्फोरस, सल्फर, टाइटेनियम च भिन्नभिन्नरूपेण सहायतां कुर्वन्ति
प्रत्येकं भागः स्टेनलेस स्टीलस्य दृढतां, दीर्घकालं यावत् स्थातुं, स्वच्छं च भवितुं साहाय्यं करोति । भवन्तः प्रत्येकं गृहे वा कार्ये वा स्टेनलेस स्टीलस्य उपयोगं कुर्वन्ति तदा एतानि सद्वस्तूनि उपयुञ्जते।
नियमित इस्पातात् भेदः
भवन्तः चिन्तयन्ति स्यात् यत् स्टेनलेस स्टीलः नियमित इस्पातात् कथं भिन्नः अस्ति। अन्तर्गतं किं करोति इति उत्तरम् । नियमितं इस्पातं, यत् कार्बन इस्पातम् इति अपि उच्यते, प्रायः लोहं कार्बनं च भवति । स्टेनलेस स्टील इत्यस्मिन् क्रोमियमः, कदाचित् निकेलः च भवति, येन तस्य कार्यं कथं भवति इति परिवर्तनं भवति ।
अत्र भेदं दर्शयितुं सरलं सारणी अस्ति :
पदार्थ |
प्रमुख मिश्र धातु तत्व |
स्टेनलेस स्टील |
लोहं, क्रोमियमं, निकेलम् इत्यादयः |
कार्बन इस्पात |
मुख्यतया कार्बन |
स्टेनलेस स्टीलः श्रेष्ठः यतः तस्य जङ्गमः न भवति, तापेन न क्षतिः भवति । क्रोमियमः कवचं करोति, अतः भवन्तः दागस्य, जङ्गमस्य वा चिन्ता न कुर्वन्ति । निकेलः आकारं दातुं, संयोजनं च सुलभं कर्तुं साहाय्यं करोति । नियमित इस्पातस्य एते उत्तमाः बिन्दवः न भवन्ति । शीघ्रं जङ्गमं करोति, अधिकं परिचर्यायाः आवश्यकता वर्तते।
स्टेनलेस स्टील इत्यस्य चुम्बकीयत्वं न्यूनं भवति, स्वच्छतां च सुलभं भवति । भवन्तः अन्नकारखानेषु, चिकित्सालयेषु, स्वच्छतायाः आवश्यकतायुक्तेषु स्थानेषु च पश्यन्ति । नियमितं इस्पातं निर्माणाय, काराय च उत्तमम् अस्ति किन्तु जङ्गमं निवारयितुं साहाय्यं आवश्यकम्।
युक्तिः - यदि भवान् किमपि इच्छति यत् स्थास्यति स्वच्छं च तिष्ठति तर्हि स्टेनलेस स्टीलं चिनुत।
स्टेनलेस स्टील के प्रमुख गुण
स्टेनलेस स्टील विशेषः यतः अस्य अनेकाः सद्गुणाः सन्ति । एते पाकशालायाः उपकरणानि, चिकित्सासामग्री च इत्यादीनां बहुषु वस्तूनाम् कृते महत् विकल्पं कुर्वन्ति । कठिनस्थानेषु अपि स्टेनलेस स्टीलः सम्यक् कार्यं करोति । पश्यामः यत् भवतः अग्रिमप्रकल्पाय स्टेनलेस स्टील इत्येतत् किं स्मार्ट पिकं करोति।
जंग प्रतिरोध
जंगप्रतिरोधः एव स्टेनलेस स्टीलस्य सर्वोत्तमः विषयः अस्ति । भवन्तः तानि वस्तूनि इच्छन्ति ये स्थास्यन्ति, जङ्गमं न कुर्वन्ति। स्टेनलेस स्टील इत्यनेन एतत् भवति यतः तस्मिन् क्रोमियमः भवति । यदा वायुः स्टेनलेस इस्पातं स्पृशति तदा क्रोमियमः उपरि कृशं स्तरं करोति । एषा स्तरः जलं, वायुः, रसायनानि च धातुतः दूरं स्थापयति ।
यदि भवन्तः तत् खरचयन्ति तर्हि स्तरः स्वयमेव निश्चयति । अस्य अर्थः अस्ति यत् स्टेनलेस स्टीलः क्षतिग्रस्तः अपि दृढः तिष्ठति । अधिकं क्रोमियमं जङ्गमात् उत्तमं रक्षणम् इति अर्थः । अत एव आर्द्रस्थानेषु लवणस्थानेषु वा स्टेनलेस इस्पातः उत्तमः भवति ।
अत्र एकं सारणी अस्ति यत् दर्शयति यत् स्टेनलेस स्टीलः जङ्गमस्य विरुद्धं कथं युद्धं करोति:
तन्त्रम् |
वर्णनम् |
क्रोमियम आक्साइड स्तर |
वायुना मिलित्वा उपरि कवचं करोति, जङ्गमं क्षतिं च निवारयति। |
स्वचिकित्सा सम्पत्ति |
यदि कवचः भग्नः भवति तर्हि क्रोमियमः पुनः तत् करोति यदा वायुः परितः भवति। |
उच्चतर क्रोमियम सामग्री |
अधिकं क्रोमियमस्य अर्थः उत्तमः जंगरक्षणम् । |
स्टेनलेस स्टील इत्यस्य कार्यं भिन्नस्थानेषु कथं भवति इति भवन्तः द्रष्टुं शक्नुवन्ति । जङ्गमस्य दरं न्यूनं तिष्ठति, कठिनस्थानेषु अपि :
वातावरणस्य प्रकारः |
जंग दर (mpy) 1.1. |
टिप्पणियाँ |
ग्रामीयः |
०.२० – ०.३९ इति |
पूर्वीयपश्चिमयुरोपदेशेषु मापितः |
नगरीय |
०.३९ – १.१८ इति |
|
औद्योगिक |
१.१८ – २.३६ इति |
|
समुद्री |
०.३९ – १.५७ इति |
स्कैण्डिनेवियादेशे ४ वर्षाणां अनन्तरं मापितः |
आर्कटिक |
0.16 |
उत्तरस्वीडेन्देशे ४ वर्षाणां अनन्तरं मापितः |
३०४ स्टेनलेस स्टील् प्रतिवर्षं केवलं प्रायः ०.०३ मि.मी. एतत् कार्बन-इस्पातात् बहु न्यूनम् अस्ति, यत् शीघ्रं जङ्गमं करोति । नगरेषु समुद्रस्य समीपे च स्टेनलेस स्टीलः सम्यक् कार्यं करोति । सेतुनां, नौकानां, बहिः वस्तूनाम् च कृते महत् अस्ति ।
नोटः- स्टेनलेस स्टीलः अम्लस्य, क्षारस्य च प्रति अपि तिष्ठति । रसायनसंस्थानेषु खाद्यकारखानेषु च चिन्ता विना उपयोक्तुं शक्नुवन्ति ।
ताप प्रतिरोध
तापप्रतिरोधः स्टेनलेस स्टीलस्य अन्यत् महत् वस्तु अस्ति । भवतः तादृशानि वस्तूनि आवश्यकानि ये तापं ग्रहीतुं शक्नुवन्ति, दुर्बलाः न भवेयुः। स्टेनलेस स्टीलः उष्णतां प्राप्य स्वस्य आकारं बलं च धारयति । अत एव जनाः अण्डकोषस्य, इञ्जिनस्य, बृहत्यन्त्राणां च कृते तस्य उपयोगं कुर्वन्ति ।
विभिन्नप्रकारस्य स्टेनलेस स्टीलस्य भिन्नं तापस्तरं ग्रहीतुं शक्यते । अत्र एकं सारणी अस्ति यत् दर्शयति यत् केचन प्रकाराः कियत् तापं सम्भालितुं शक्नुवन्ति:
वर्ग |
तापमानपरिधि (°F) २. |
द्रवणबिन्दु (°F) २. |
टिप्पणियाँ |
304 |
१,५९८ - १,६९७ |
२,५५० - २,६५० |
अतीव उच्चतापे दुर्बलः भवति |
316 |
३०४ तः किञ्चित् न्यूनम् |
२,५०० - २,५५० |
३०४ इत्यस्मात् जङ्गमविरुद्धं युद्धं कर्तुं श्रेष्ठम् |
यदि भवान् अन्यधातुः पश्यति तर्हि स्टेनलेस स्टील अधिकं तापं ग्रहीतुं शक्नोति:
धातुप्रकारः |
तापप्रतिरोधः (°C) २. |
द्रवणबिन्दु (°C) २. |
स्टेनलेस स्टील |
७५०-१५५० इति |
न/अ |
एल्युमिनियम |
न/अ |
660 |
कार्बन इस्पात |
न/अ |
न/अ |
एल्युमिनियमस्य अपेक्षया स्टेनलेस स्टीलः अधिकं तापं ग्रहीतुं शक्नोति । यत्र वस्तूनि अतीव उष्णानि भवन्ति तत्र भवन्तः तस्य उपयोगं कर्तुं शक्नुवन्ति। तापिते कवचमपि धारयति । स्टेनलेस स्टीलः न भग्नः भवति, न च तस्य स्तरं नष्टं करोति ।
युक्तिः : यदि भवन्तः कड़ाही, ग्रिल, इञ्जिनस्य भागाः वा आवश्यकाः सन्ति तर्हि तापस्य, बलस्य च कृते स्टेनलेस स्टीलं चिनुत।
बलं स्थायित्वं च
भवन्तः तानि वस्तूनि इच्छन्ति ये दृढाः दीर्घकालं यावत् स्थास्यन्ति च। स्टेनलेस स्टील अतीव दृढं कठिनं च भवति । गुरुवस्तूनि धारयितुं शक्नोति, सुलभतया न नमति, न च स्फुटति । एतेन भवनानां, सेतुनां, चिकित्सालयस्य साधनानां च कृते उत्तमं भवति ।
अत्र एकं सारणी अस्ति यत् दर्शयति यत् केचन प्रकाराः कियत् प्रबलाः सन्ति:
स्टेनलेस स्टील ग्रेड |
तन्यता बल (ksi) २. |
उपज बिन्दु (ksi) ९. |
303 |
७५-९० इति |
३०-४० इति |
304 |
७५-९० इति |
३०-४० इति |
तन्यबलस्य अर्थः अस्ति यत् भङ्गाय कियत् आकर्षणं भवति । उपजबिन्दुः तदा भवति यदा सः नमितुं आरभते। स्टेनलेस स्टील दृढं भवति, दीर्घकालं यावत् स्थास्यति, अतः बृहत्कार्यस्य कृते सुरक्षितम् अस्ति ।
अम्लानां क्षाराणां च प्रति अपि तिष्ठति । रसायनेभ्यः दुर्बलं न भवति इति भावः । प्रयोगशालासु, कारखानेषु, चिकित्सालये च तस्य उपयोगं कर्तुं शक्नुवन्ति ।
स्टेनलेस स्टील दृढं भवति, जङ्गमं न करोति । अल्पकार्यं कृत्वा वर्षाणि यावत् स्थास्यति।
आरोग्य
स्वच्छता एकं महत् कारणं यत् भवन्तः पाकशालासु, चिकित्सालयेषु च स्टेनलेस स्टीलं पश्यन्ति। स्निग्धपृष्ठं रोगान् मलं वा न लसति । साबुनेन जलेन च प्रक्षालितुं शक्यते। एतेन चिकित्सासाधनानाम्, भोजनकार्यस्य, स्वच्छस्थानानां च कृते महत् भवति ।
स्टेनलेस इस्पातस्य जंगं न दागः भवति । एतेन भवतः साधनानि नूतनानि, उपयोगाय सुरक्षितानि च दृश्यन्ते ।
स्टेनलेस स्टील इत्यनेन निर्मिताः चिकित्सासाधनाः स्वच्छाः सुलभाः भवन्ति । एतेन जनाः रोगाणुभ्यः सुरक्षिताः भवन्ति ।
पुनःप्रयोगक्षमता
पुनःप्रयोगक्षमता स्टेनलेस स्टीलस्य उत्तमविषयेषु अन्यतमम् अस्ति । भवन्तः बहुवारं पुनः प्रयोक्तुं शक्नुवन्ति तथा च सः दृढः तिष्ठति। अनेन पृथिव्याः सहायता भवति, संसाधनानाम् अपि रक्षणं भवति ।
यदा भवन्तः स्टेनलेस स्टीलस्य पुनः प्रयोगं कुर्वन्ति तदा भवन्तः न्यूनं कचरान् निर्मान्ति, न्यूनतया ऊर्जायाः उपयोगं कुर्वन्ति च । अधिकांशः स्टेनलेस स्टीलस्य वस्तूनाम् पुनःप्रयुक्ताः भागाः सन्ति । एतेन निर्मातृणां निर्मातृणां च कृते अयं उत्तमः विकल्पः भवति ।
स्टेनलेस स्टीलः दृढः, न जङ्गमः, ग्रहस्य कृते हितकरः च अस्ति ।
स्टेनलेस स्टील के प्रकार
स्टेनलेस स्टीलस्य अनेकाः प्रकाराः सन्ति । प्रत्येकं प्रकारः कतिपयेषु कार्येषु उत्तमः भवति । भवन्तः उत्तमं चिन्वितुं शक्नुवन्ति यदि भवन्तः जानन्ति यत् प्रत्येकं किं सम्यक् करोति।
औस्टेनिटिक
आस्टेनिटिक स्टेनलेस स्टीलस्य उपयोगः बहुषु स्थानेषु भवति । अस्य मुखकेन्द्रितघन (FCC) संरचना अस्ति । एषः प्रकारः चुम्बकैः न आकृष्यते । भवन्तः बहु परिश्रमं विना तस्य नमनं कृत्वा आकारं दातुं शक्नुवन्ति। अस्य सर्वप्रकारस्य सर्वोत्तमः जंगप्रतिरोधः भवति । पाकशालायाः कलशेषु, भोजनयन्त्रेषु, चिकित्सासाधनेषु च भवन्तः तत् पश्यन्ति । दृढं भवति, स्वच्छं पृष्ठं च धारयति । भवन्तः तत् सहजतया वेल्ड् कर्तुं शक्नुवन्ति। अधिकं व्ययः भवति, परन्तु अतीव सुन्दरं कार्यं करोति ।
युक्तिः : यदि भवान् स्टेनलेस स्टीलं इच्छति यत् जंगं न भवति तथा च स्वच्छं स्थापयितुं सुलभं भवति तर्हि ऑस्टेनिटिकं चिनुत।
फेरिटिक
फेरिटिक स्टेनलेस स्टील इत्यस्य शरीरकेन्द्रितघन (BCC) संरचना भवति । चुम्बकीयम् अस्ति । इदं उत्तमं जंगप्रतिरोधं ददाति, परन्तु न तावत् ऑस्टेनिटिक इव । यत्र सर्वोच्चसंरक्षणस्य आवश्यकता नास्ति तत्र फेरिटिक स्टेनलेस स्टीलस्य उपयोगं कुर्वन्तु। अस्य मूल्यं न्यूनं भवति, तस्य छेदनं, आकारः च सुलभः भवति । वेल्डिंगं कठिनतरं न तु ऑस्टेनिटिक इव कठिनम्।
अत्र फेरिटिक-ऑस्टेनिटिक-स्टेनलेस-इस्पातस्य तुलनायै सारणी अस्ति ।
गुणः |
फेरिटिक स्टेनलेस स्टील |
ऑस्टेनाइट स्टेनलेस स्टील |
स्फटिक संरचना |
शरीरकेन्द्रित घन (BCC) २. |
मुखकेन्द्रित घन (FCC) २. |
चुम्बकत्वम् |
चुम्बकीय |
अचुम्बकीय |
जंग प्रतिरोध |
साधु, परन्तु न्यूनतरम् |
श्रेष्ठतर |
नमनीयता तथा कठोरता |
अवच |
उच्चतरम् |
वेल्डेबिलिटी |
अधिकं चुनौतीपूर्णम् |
समीचीनतर |
मूल्यम् |
अधिकं व्यय-प्रभावी |
महत्तरम् |
अनुप्रयोगाः |
न्यूनमागधायुक्ताः वातावरणाः |
उच्च-प्रदर्शन-अनुप्रयोगाः |
कार-निष्कासनेषु, पाकशालायाः उपकरणेषु, भवनस्य ट्रिमेषु च भवन्तः फेरिटिक-स्टेनलेस-स्टीलं प्राप्नुवन्ति । तापविनिमयकानां, अन्नकार्यस्य च कृते उत्तमम् अस्ति यतः एतत् तापं सम्भालति, स्वच्छतां च सुलभं भवति ।
मार्टेनसिटिक
मार्टेन्सिटिक स्टेनलेस स्टील अतीव कठिनत्वेन प्रसिद्धम् अस्ति । भवन्तः तापेन अपि कठिनतरं कर्तुं शक्नुवन्ति। अस्मिन् अधिकं कार्बनम् अस्ति, अतः इदं दृढं भवति परन्तु अधिकं सुलभतया भङ्गं कर्तुं शक्नोति । मध्यमं जंगप्रतिरोधं ददाति, न तु अन्यप्रकारस्य इव उच्चम् । भवन्तः मार्टेन्सिटिक स्टेनलेस इस्पातं उपकरणेषु, भागेषु च पश्यन्ति यत् तीक्ष्णं वा दृढं वा अवश्यं तिष्ठति।
अत्र मार्टेन्सिटिक स्टेनलेस स्टीलस्य केचन मुख्यविशेषताः सन्ति ।
अतीव कठिनम्
अधिकसुलभतया भग्नुं शक्नोति
मध्यम जंग प्रतिरोध
उच्च तन्यता बल
भवन्तः छूराणां, शल्यचिकित्सासाधनानाम्, इञ्जिनस्य भागानां, पम्पस्य च कृते मार्टेन्सिटिक स्टेनलेस स्टीलस्य उपयोगं कुर्वन्ति । यदा भवतः तीक्ष्णधारस्य अथवा दृढस्य धारणप्रतिरोधस्य आवश्यकता भवति तदा साधु भवति।
नोटः- यदि भवन्तः छूराणां कृते अथवा यन्त्रस्य भागानां कृते स्टेनलेस स्टीलस्य आवश्यकतां अनुभवन्ति तर्हि मार्टेन्सिटिकः स्मार्टः विकल्पः अस्ति।
स्टेनलेस स्टील के अनुप्रयोग
अनेकस्थानेषु स्टेनलेस स्टीलस्य उपयोगः भवति । बलवन्तं न जङ्गमं करोति । भवन्तः तस्य शोधनं सुलभतया कर्तुं शक्नुवन्ति। अत एव जनाः बहुषु कार्येषु तस्य उपयोगं कुर्वन्ति । गृहे बृहत्कारखानेषु च भवन्तः स्टेनलेस इस्पातं पश्यन्ति। भवन्तः प्रतिदिनं बृहत्कार्येषु च कथं तस्य उपयोगं कुर्वन्ति इति ज्ञास्यामः।
नित्यप्रयोगाः
भवन्तः गृहे स्टेनलेस स्टीलस्य बहु उपयोगं कुर्वन्ति। पाकशालायां भवन्तः तत् कलशेषु, काउण्टरेषु च पश्यन्ति। तस्मात् अपि घटाः, कड़ाही, हंसाः च निर्मीयन्ते । अनेकेषु फ्रिजेषु, ओवनेषु च स्टेनलेस स्टीलस्य उपयोगः भवति । इदं सुन्दरं दृश्यते, दीर्घकालं यावत् स्थास्यति च। एतानि शीघ्रं शोधयितुं शक्नुथ। ते रोगान् न कलङ्कयन्ति न धारयन्ति। एतेन भवतः भोजनं सुरक्षितं भवति, भवतः पाकशाला च उज्ज्वलता भवति ।
गृहे स्टेनलेस स्टीलतः निर्मिताः सामान्यवस्तूनि : १.
पाकशालायाः उपकरणानि यथा कलशः, काउण्टरः, घटः, कड़ाही, हंसः च
फ्रिज, ओवन इत्यादीनि उपकरणानि
स्टेनलेस स्टीलस्य पृष्ठभागः स्निग्धः भवति । दागाः, रोगाणुः च तस्मिन् न लप्यन्ते। एतेन भवतः गृहं स्वच्छं भवति । न तापेन जङ्गमयुक्तं जडं वा भवति । भवतः घटाः, कड़ाही च वर्षाणि यावत् लसत् तिष्ठन्ति। भोजने दुष्टरसायनानां चिन्ता न कर्तव्या । स्टेनलेस स्टील भवतः परिवारस्य कृते सुरक्षितं स्मार्टं च पिकम् अस्ति।
युक्तिः : पाकशालायाः उपकरणानां कृते स्टेनलेस स्टीलं चिनुत। सुरक्षितं, दृढं, स्वच्छं सुलभं च अस्ति ।
औद्योगिक उपयोग
बृहत्कम्पनयः अनेकेभ्यः कारणेभ्यः स्टेनलेस स्टीलस्य उपयोगं कुर्वन्ति । चिकित्सालयेषु शल्यक्रियायाः, दन्तकार्यस्य च साधनेषु भवन्तः तत् पश्यन्ति । वैद्याः नकलीसन्धिषु अपि तस्य उपयोगं कुर्वन्ति। स्टेनलेस स्टीलः शरीरस्य द्रवैः सह विक्रिया न करोति । अनेन रोगिणः सुरक्षिताः भवन्ति । चिकित्सालयाः तस्य उपयोगं मेजस्य, एमआरआइ-यन्त्राणां च कृते कुर्वन्ति । एतानि वस्तूनि स्वच्छानि कर्तुं सुलभम् अस्ति।
कारनिर्मातारः निष्कासनपाइप्-कार-चतुष्कोणेषु स्टेनलेस-स्टील्-इत्यस्य उपयोगं कुर्वन्ति । भवन्तः जहाजपात्रेषु, ट्रकेषु च अपि पश्यन्ति । समुद्रसमीपस्थस्थानानां कृते महत् । तत्र जङ्गमः महती समस्या अस्ति। स्टेनलेस स्टील इत्यस्य जङ्गमं न भवति अतः काराः, जहाजाः च अधिककालं यावत् तिष्ठन्ति ।
औद्योगिक क्षेत्र |
सामान्य अनुप्रयोग |
भोजन एवं भोजन व्यवस्था |
पाकशालायाः उपकरणानि, हंसाः, घटाः, फ्रिजः, पात्रप्रक्षालकम् |
चिकित्सीय |
शल्यक्रियासाधनं, दन्तचिकित्सासाधनं, प्रत्यारोपणं, चिकित्सालयस्य मेजः |
ऊर्जा तथा भारी उद्योग |
रसायन, गैस, तैल, हरित ऊर्जा संयंत्रेषु यन्त्राणि |
वाहन एवं परिवहन |
कारनिष्कासनं, कारभागाः, जहाजपात्राणि, ट्रकाः, कचरावाहनानि च |
संरचना |
भित्तिकवराः, अन्तः उपयोगाः, भवनचतुष्कोणाः |
नौकासु, तैलपट्टिकासु अपि स्टेनलेस स्टीलस्य उपयोगः भवति । दृढं दुर्गन्धं प्रति तिष्ठति च । भवनेषु भित्तिषु, फ्रेमषु च पश्यसि । स्टेनलेस स्टील दृढं भवति, पुनः प्रयोगः कर्तुं शक्यते । एतेन सुरक्षितानि दीर्घकालं यावत् स्थायिभवनानि निर्मातुं साहाय्यं भवति ।
नोटः- चिकित्सालयानाम्, कारानाम्, जहाजानां च कृते स्टेनलेस स्टीलः अतीव महत्त्वपूर्णः अस्ति ।
भवन्तः स्टेनलेस स्टील इत्यस्य गणनां कर्तुं शक्नुवन्ति यतः तत् दृढम् अस्ति। न जङ्गमं न जङ्गमं सहजतया । भवन्तः बहु कष्टं विना तस्य शोधनं कर्तुं शक्नुवन्ति। चिकित्सालयेषु भवनेषु इत्यादिषु अनेकेषु स्थानेषु जनाः अस्य उपयोगं कुर्वन्ति । स्टेनलेस स्टील विभिन्नरीत्या सहायकं भवति : १.
अनुप्रयोगः |
किमर्थं सम्यक् कार्यं करोति |
चिकित्सासाधनम् |
शोधनानन्तरं तीक्ष्णं स्वच्छं च तिष्ठति |
भण्डारण टङ्की |
न जङ्गमं करोति न जंगं करोति |
संरचना |
दृढः अस्ति आधुनिकः च दृश्यते |
यदि भवान् स्टेनलेस इस्पातं चिनोति तर्हि भवतः बहु निश्चयस्य आवश्यकता नास्ति । भवन्तः पुनःप्रयोगे सहायतां कुर्वन्ति तथा च दीर्घकालं यावत् उत्तमं मूल्यं प्राप्नुवन्ति। अग्रिमकार्यस्य कृते तस्य उपयोगं कर्तुं चिन्तयन्तु।
FAQ
अन्यधातुभ्यः स्टेनलेस इस्पातं किं भिन्नं भवति ?
भवन्तः स्टेनलेस स्टील इत्यनेन उत्तमं जङ्गमरक्षणं प्राप्नुवन्ति यतः तस्मिन् क्रोमियमः भवति । अयं धातुः उपरि कवचं निर्माति । अन्येषु धातुषु यथा लोहं वा एल्युमिनियमं वा एतत् स्वयमेव चिकित्सास्तरं नास्ति ।
किं भवन्तः स्टेनलेस स्टीलस्य पुनःप्रयोगं कर्तुं शक्नुवन्ति ?
आम्, भवन्तः बहुवारं पुनः प्रयोक्तुं शक्नुवन्ति। धातुः स्वस्य बलं गुणवत्तां च धारयति। पुनःप्रयोगः संसाधनानाम् रक्षणाय सहायकः भवति, पर्यावरणस्य रक्षणं च करोति ।
किं स्टेनलेस स्टील पाकार्थं, भोजनस्य भण्डारणार्थं च सुरक्षितम् अस्ति ?
भवन्तः तस्य उपयोगं भोजनस्य पाकार्थं, संग्रहणार्थं च कर्तुं शक्नुवन्ति । अन्नेन सह विक्रिया न करोति, रसस्य परिवर्तनं वा न करोति । अनेके पाकशालायाः उपकरणानि, उपकरणानि च एतस्य धातुस्य उपयोगं सुरक्षायै स्वच्छतायै च कुर्वन्ति ।
भवन्तः स्टेनलेस स्टीलस्य पृष्ठानि कथं शोधयन्ति ?
उष्णजलस्य, मृदुसाबुनस्य च उपयोगं कुर्वन्तु। मृदुवस्त्रेण मार्जयेत्। कठोरदागस्य कृते बेकिंग सोडा इत्यस्य उपयोगं कुर्वन्तु । इस्पात-ऊनानि परिहरन्तु यतः तत् पृष्ठभागं खरचयितुं शक्नोति ।
दैनन्दिनजीवने स्टेनलेस स्टीलं कुत्र पश्यसि ?
पाकशालायाः कलशेषु, कटलरीषु, चिकित्सासाधनेषु, कारभागेषु, भवनचतुष्कोणेषु च भवन्तः तत् पश्यन्ति । अस्य बलं, सुलभशुद्धिः च अनेकेषु स्थानेषु लोकप्रियं करोति ।
