Asi siwo le ŋgɔ yim siwo naa ŋusẽ gakpowo zazã: India, ASEAN kple Afrika

• Ame geɖe wu le India kple Anyieheɣedzeƒe Asia di gakpo ƒe nuwɔna.

• China zãa gakpo ʋɛ aɖewo ƒe sia ƒe.

• India ƒe asi ƒe akpa ate ŋu alolo wu zi gbɔ zi etɔ̃ le ƒe 2050.
  Gazazã le teƒe siawo akpe ɖe ame ŋu woatso nya me le alesi dɔwɔƒewo kple dzidziɖedzi anɔ le etsɔme ŋu.

Nu Vevi Siwo Wotsɔna Yia Nu

Gazazã le dzidzim ɖe edzi kabakaba le India kple ASEAN. Esia le alea elabena ame geɖe wu le ʋuʋum yi dugãwo me eye wole xɔ yeyewo tum. India ƒe gakpo ƒe hiahiã adzi ɖe edzi 9% ƒe sia ƒe. Esia ɖee fia be India le vevie ŋutɔ le xexeame ƒe gakpo ƒe asi me. ASEAN-dukɔwo le gakpo geɖe wɔm fifia. Vietnam kple Indonesia ye nye dukɔ siwo le ŋgɔ wu le ƒuƒoƒo sia me. Afrika ƒe gakpowo ƒe asi hã le gã dom ɖe edzi. Gake kuxiwo abe dziɖuɖu siwo meli ke o kple kuxiwo le nuzazãwo ʋuʋu me ene li. Ele be woaɖɔ kuxi siawo ɖo. Mɔ̃ɖaŋununya si nye green steel zazã le vevie ŋutɔ. Ekpena ɖe dɔwɔƒea ŋu wokpɔa nutome ta eye wòtsina le mɔ nyui aɖe nu.

Xexeame Katã ƒe Gazazã ƒe Nɔnɔmewo

Asi Siwo Le Dzɔdzɔm Siwo Le Nudidi Kplɔm

Tɔtrɔ gã aɖe le edzi yim le gakpodɔwɔƒewo. Dukɔwo abe India, Saudi Arabia, Egipte, kple Vietnam ene le vevie ŋutɔ fifia. Wohiã gakpo geɖe na xɔ yeyewo, mɔdodowo, kple dɔwɔƒewo. Esia fia be wozãa gakpo geɖe wu na woƒe dɔwo.

• Wole mɔ kpɔm be India ƒe gakpo zazã adzi ɖe edzi 9% tso ƒe 2025 va ɖo ƒe 2026.

• Vietnam le dzidzim ɖe edzi kabakaba wu le gakpo zazã me le Anyieheɣedzeƒe Asia.

• Egipte kple Saudi Arabia hã zãa gakpo geɖe wu ƒe sia ƒe.

• India azã gakpo tɔn miliɔn 75 wu le ƒe 2020 me.

Gazazã le teƒe siawo dzina ɖe edzi kabakaba wu le asi xoxowo me. Dziɖuɖuwo zãa ga ɖe mɔ yeyewo kple xɔ yeyewo tutu ŋu. Esia kpena ɖe gakpodɔwɔƒea ŋu wòlolona ɖe edzi. ASEAN nutoa, si me Vietnam hã le, nye tɔtrɔ sia ƒe akpa gã aɖe.

Kpɔɖeŋuwo ƒe Tɔtrɔ le Gadɔwɔƒewo

Gakpowɔƒewo le tɔtrɔm le teƒe geɖe. Wole gakpo yeyewo tum le Asia, Titina Ɣedzeƒe, kple Afrika. Dɔwɔƒe yeye siawo wɔa gakpo geɖe wu be woatsɔ akpɔ hiahiã si lolo wu gbɔ. Le ɣeyiɣi ma ke me la, gakpodɔwɔƒe si le United States kple Europa le sue ɖe edzi.

Tabla aɖe si ɖe alesi gakpodɔwɔƒea le tɔtrɔm le teƒe vovovowo fiae nye esi:

Asia kple Titina Ɣedzeƒe le ŋgɔ xɔm le gakpodɔwɔƒewo fifia. Teƒe siawo tsina elabena amewo dea ga eye wodina be yewoazã gakpo geɖe. Gakpodɔwɔƒe si le United States kple Europa le ɖeɖem kpɔtɔ esi womegazãa gakpo boo aɖeke o. Tɔtrɔ sia naa mɔnukpɔkpɔ yeyewo be woadzi ɖe edzi le teƒe bubuwo.

India Gazazã

Asi ƒe Dzidziɖedzi Kple Akɔntabubu

Gazazã le India le dzidzim ɖe edzi kabakaba. Le October 2025 me la, India zã gakpo tɔn miliɔn 13.6. Esia nye 4.7% wu ƒe si va yi. Tso April va ɖo October 2025 me la, amewo zã gakpo tɔn miliɔn 96.44. Esia nye dzidziɖedzi 12.53% tso ƒe si do ŋgɔ me. Xexlẽme siawo ɖee fia be gakpodɔwɔƒea le lolom ɖe edzi kabakaba.

• Le October 2025 me la, gakpo zazã nye tɔn miliɔn 13.6, si nye dzidziɖedzi 4.7%.

• Tso April va ɖo October 2025 me la, gakpo zazã nye tɔn miliɔn 96.44, si nye dzidziɖedzi 12.53%.

Eŋutinunyalawo susui be dzidziɖedzi sia ayi edzi. Wogblɔ be gakpo ƒe didi adzi ɖe edzi abe 9% ene ƒe sia ƒe le ƒe 2025 kple 2026. Kaka ƒe 2026 naɖo la, India ateŋu azã gakpo tɔn miliɔn 75 wu ƒe 2020.

Nu Veviwo: Dɔwɔƒewo, Dugãwo me nɔnɔ, Ðoɖowo

Mɔ yeyewo, tɔdzisasrãwo, kple dugãwo tutu kpena ɖe gakpodɔwɔƒea ŋu wòtsina. Dziɖuɖua wɔ Dukɔa ƒe Gakpo Ŋuti Ðoɖo 2017 be wòakpe ɖe dɔwɔƒea ŋu. Ðoɖo sia na sewo ku ɖe gakpo nyui wɔwɔ na nu geɖe ŋu.

• Dukɔa ƒe Gakpo Ŋuti Ðoɖo 2017 ɖe ɖoɖo aɖe si wowɔ ɖe etsɔme ŋu fia.

• Dziɖuɖua zãa ga ɖe mɔdodowo, ŋusẽ, kple dugã me dɔwo ŋu.

• Ðoɖowo abe ‘Make in India’ kple dɔ gãwo abe Bharatmala kple Sagarmala ene hiã gakpo geɖe.

Nuwɔna siawo kpena ɖe gakpodɔwɔƒewo kple ganyawo ŋu. Ne èkpɔ xɔ yeyewo kple mɔ siwo nyo wu la, ɖoɖo siawo tae.

Nuwɔwɔ ƒe ŋutete kple nusiwo wotsɔ yi duta ƒe vovototodedeameme

Gakpowɔƒe siwo le India le lolom ɖe edzi. Dɔwɔƒewo abe JSW Steel, Tata Steel, kple AM/NS India le gakpo geɖe wɔm.

Fifia India ɖoa gakpo geɖe ɖe Titina Ɣedzeƒe kple Asia. Teƒe siawo hiã gakpo hena xɔ yeyewo kple mɔdodowo tutu. Esia kpena ɖe India ŋu wòkpɔa nuƒlela yeyewo eye wòɖea afɔku dzi kpɔtɔna.

Kuxiwo: Asitsatsa, Nutome, Nuzazãwo ƒe Kɔsɔkɔsɔ

Kuxi aɖewo le gakpodɔwɔƒe si le India ŋu. Esiawo dometɔ aɖewoe nye asitsatsa, nutome, kple nuzazãwo ƒe ɖoɖowo.

1. India xɔa eƒe coking coal ƒe 60% lɔƒo tso Australia.

2. Coking coal mesɔ gbɔ na gakpodɔwɔƒewo katã o.

3. Kuxi siwo le Australia ate ŋu ana wòasesẽ be woakpɔ dzotsitsi emegbe.

Kuxi bubuwo hã li:

• Gakpowɔƒewo le dzidzim ɖe edzi kabakaba wu gayibɔ kple ga gbadzɛwo nana.

• Gayibɔ ƒe wɔwɔme mesɔ gbɔ o, eyata eƒe nyonyome ɖiɖina eye eƒe asi yia dzi.

• India ƒlea nu kakɛ geɖe, si wɔnɛ be nuwo ƒe asiwo trɔna ŋutɔ.

Kuxi siawo ate ŋu ana gakpodɔwɔƒea nagbɔdzɔ ne womeɖɔ wo ɖo o.

Gazazã Ŋuti Mɔkpɔkpɔ na India

Etsɔme dze nyuie na gakpo le India. Ele be asi la nadzi ɖe edzi abe 3.94% ene ƒe sia ƒe tso ƒe 2025 va ɖo ƒe 2035. Esia tso xɔtudɔ geɖe wɔwɔ, ame geɖe ƒe ʋuʋu yi dugãwo me, kple dɔwɔƒe yeyewo gbɔ.

• Le ƒe 2023 me la, dziɖuɖua ɖo ga si ade USD biliɔn 18 ɖi na nuwo tutu. Esia ahiã gakpo geɖe.

• PLI ɖoɖo si adze egɔme tso ƒe 2024 me la akpe ɖe ame ŋu be woawɔ gakpo geɖe kple susu yeyewo.

• Gakpodɔwɔƒea ayi edzi anɔ dzidzim ɖe edzi esi mɔ̃ɖaŋununya le nyonyom ɖe edzi eye ame geɖe wu le gakpo zãm.

India ava le vevie wu le xexeame ƒe gakpo ƒe asitsatsa me. Alesi dukɔa ƒe susu le susu yeyewo ŋu kple beléle na nutome la atrɔ asi le alesi woazã gakpoe le etsɔme ŋu.

ASEAN Gakpo Dɔwɔƒe

Nuzazã Kple Asi ƒe Ðoɖowɔwɔ

ASEAN nutoa le vevie ŋutɔ fifia le gakpodɔwɔƒewo. ASEAN-6 dukɔwo le enelia le xexeame le gakpo zazã me. Indonesia ye zãa gakpo wu le ƒuƒoƒo sia me.

Tabla sia ɖe Indonesia ƒe nɔƒe sesẽ le gakpo me fia. Ne wotsɔ wo katã ƒo ƒui la, ASEAN-6 zãa gakpo siwo wu tɔn miliɔn 75.

Ʋukulawo: Dɔwɔƒewo ƒe ŋgɔyiyi, Xɔtutu, Ðekawɔwɔ

Nu geɖe kpena ɖe gakpodɔwɔƒea ŋu wòtsina le ASEAN-dukɔwo me.

• ASEAN-6 yi edzi le gakpo geɖe wɔm be wòakpe ɖe nu yeyewo tutu ŋu.

• Ame geɖe wu kple du gãwo fia be gakpo geɖe hiã.

• Dɔwɔwɔ ɖekae le nutoa me naa gakpowo ƒe asitsatsa nɔa bɔbɔe.

Nu siawo kpena ɖe gakpodɔwɔƒewo ŋu be woana gakpo dugã yeyewo, dɔwɔƒewo, kple mɔdodowo.

Nuwɔwɔ, Nusiwo Wotsɔ Va Duta, Kple Viɖe Si Me Wozãna Le Ga Si Mebɔ O Me

Gakpodɔwɔƒe si le ASEAN la ƒe teƒe nyuiwo kple akpa sesẽwo le wo si.

• Vietnam wɔ gakpo ƒuƒu tɔn miliɔn 22 kple gakpo si wowɔ vɔ tɔn miliɔn 30 le ƒe 2024. Esia sɔ gbɔ wu ƒe si va yi tɔ 7%.

• Thailand xea fe geɖe tsɔ wɔa gakpo wu Vietnam kple Indonesia. Esia wɔnɛ be esesẽna na Thailand be wòatsi, eyata ewɔa gakpo tɔxɛwo.

• Dɔwɔƒe xoxowo le Indonesia eye wòxɔa ga geɖe be woawɔ wo yeyewo. Esia na wòsesẽna na Indonesia be wòawɔ ɖeka kple Vietnam.

• Le Vietnam la, nuwo tutu zãa gakpo si wu 93%. Mɔ yeyewo kple xɔwo nana amewo dina be yewoazã gakpo geɖe le nutoa me.

Dukɔ aɖewo ate ŋu awɔ gakpo le ga sue aɖe ko me, gake ehiã be bubuwo nawɔ asitɔtrɔ le woƒe dɔwɔƒewo ŋu be woasẽ.

Kuxiwo: Ðoɖowɔwɔ, Kakaɖedzi, Dɔwɔɖoɖowo

Kuxi aɖewo le gakpodɔwɔƒe si le ASEAN ŋu.

• Dukɔ ɖesiaɖe ƒe sewo to vovo, eyata esesẽna be woawɔ dɔ ɖekae.

• Dɔwɔƒe sue geɖewo le dɔwɔƒea.

• Ga kple nuwo ƒe ʋuʋu ate ŋu anɔ blewu le ʋuɖoɖo ƒe kuxiwo ta.

Kuxi siawo ate ŋu ana wòasesẽ na dɔwɔƒea be wòatsi ahakpɔ nuhiahiãwo katã gbɔ.

Gazazã ƒe Mɔkpɔkpɔ le ASEAN

Ele be gakpo zazã le ASEAN nayi edzi anɔ dzidzim ɖe edzi. Ame geɖe siwo anɔ dugãwo me kple ɖoɖo yeyewo ahiã gakpo geɖe wu. Nuwo tutu kple ʋuwo kple elektrɔnikmɔ̃wo wɔwɔ akpe ɖe dɔwɔƒea ŋu. Gake, nuwo ƒe asiwo kple hoʋiʋli sesẽ ate ŋu anye kuxi. Ele be gakpodɔwɔƒea natrɔ hafi ayi edzi anɔ lolom ɖe edzi.

Afrika Gazazã Ŋuti Nukpɔsusu

Dzidziɖedzi ƒe Ŋutete kple Asi ƒe Ŋusẽkpɔɖeamedzi

Afrika va le vevie wu le gakpodɔwɔƒewo. Asi la le lolom ɖe edzi esi dukɔ geɖe wu le nuwo tum. South Africa ƒe Ganuwo ƒe Asi adzi ɖe edzi tso USD triliɔn 1.18 le ƒe 2025 me va ɖo USD triliɔn 1.62 le ƒe 2031. Esia fia be adzi ɖe edzi le 5.4% ƒe sia ƒe. MEA Steel Market ƒe asixɔxɔ nye USD biliɔn 13 fifia. Gazazã le Afrika ayi edzi anɔ dzidzim ɖe edzi, eye dzidziɖedzi ƒe agbɔsɔsɔme anye 0.8% tso ƒe 2024 va ɖo ƒe 2035. Kaka ƒe 2035 naɖo la, asi la aɖo tɔn miliɔn 26 kple dɔlar biliɔn 17.7. Egipte ye wɔa gakpo si wowu enu wu eye wozãnɛ, eye asi ƒe afã kloe le esi. Algeria hã le dzidzim ɖe edzi kabakaba le gakpo zazã kple edzadzra me.

• Wole xɔ geɖe tum le Afrika katã.

• Dziɖuɖuwo zãa ga ɖe dukɔa kple ame ŋutɔ ƒe dɔwo ŋu.

• Xɔ yeyewo zãa nutoa me gakpo geɖe wu.

• Gakpo damawo ƒe asi le dzidzim ɖe edzi le ŋusẽ dzadzɛ ƒe dɔwo ta.

Ʋukulawo: Dɔwɔƒewo, Dugãwo me nɔnɔ, Dɔwɔnuwo

Ga hiã na mɔdodowo, tɔdzisasrãwo, kple dɔwɔƒewo. Esẽ eye wòte ŋu nɔa te ɖe Afrika ƒe yame ƒe nɔnɔme nu. Woate ŋu agbugbɔ gakpowo awɔ dɔe, eyata mehiã be dukɔwo natsɔ gakpo geɖe tso duta o. Ga si wozãna ɖe gakpo ŋu kpena ɖe ame ŋu wotua melidzeƒe yeyewo kple dɔwɔƒewo ƒe teƒewo. Dɔ siawo naa dɔ amewo eye wodoa ka kple dugãwo kple kɔƒewo. Ame geɖe wu le ʋuʋum yi dugãwo me, eyata aƒe kple dɔwɔƒe geɖe hiã. Ga kpena ɖe dɔwɔƒewo tutuɖo ƒe akpa sia akpa ŋu.

Nuwɔwɔ ƒe Ŋutete Kple Gadede Asi ƒe Nɔnɔmewo

Gadede asi yeyewo le ŋusẽ kpɔm ɖe gakpodɔwɔƒea dzi. Tabla aɖe si me dɔ yeye aɖewo le enye si:

Dɔ siawo ɖee fia be gakpodɔwɔƒea le lolom ɖe edzi eye wòle nyonyom ɖe edzi.

Kuxiwo: Dunyahehe, Nuzazãwo ƒe Kɔsɔkɔsɔ, Ganyawo

Kuxi aɖewo le gakpo ŋu le Afrika. Tɔtrɔ siwo woawɔ le dziɖuɖua me ate ŋu ana xɔtutu nagbɔdzɔ. Ɣeaɖewoɣi la, esesẽna be woakpɔ nusiwo hiã. Ga kpɔkpɔ sesẽna na dɔwɔƒe geɖe. Kuxi siawo ate ŋu ana wòaxɔ ɣeyiɣi didi hafi woatu dɔwɔƒe yeyewo ahazã gakpo geɖe wu.

Ɣeyiɣi Didi ƒe Gadɔwɔƒewo ƒe Nukpɔsusu le Afrika

Gakpo ƒe etsɔme le Afrika dze nyuie. Ele be asi nadzi ɖe edzi 3.10% ƒe sia ƒe tso ƒe 2025 va ɖo ƒe 2034. Kaka ƒe 2034 naɖo la, Afrika awɔ gakpo siwo ade tɔn miliɔn 53.59. Nuwo tutu ayi edzi anɔ amewo dim be yewoazã gakpo geɖe wu. Ga geɖe siwo woawɔ le Afrika kple gakpo yeye ƒomeviwo akpe ɖe dɔwɔƒea ŋu. Dɔ geɖe anɔ anyi eye mɔdodo kple xɔ nyuiwo anɔ anyi ne dɔwɔƒea le dzidzim ɖe edzi. Afrika ƒe gakpo ƒe etsɔme dze abe ɖe wòsẽ eye ŋugbedodo yɔ eme fũ ene.

Kukuɖenuŋu si Wotsɔ Sɔ Kple Wo Nɔewo & Xexeame Katã ƒe Gɔmesesewo

Nutome ƒe Dzidziɖedzi kple Asi ƒe Agbɔsɔsɔme

India, ASEAN, kple Afrika le tɔtrɔ gãwo wɔm le gakpodɔwɔƒewo. Teƒe ɖesiaɖe tsina le eƒe duƒuƒu kple lolome nu. India le dzidzim ɖe edzi kabakaba eye asi gã aɖe le esi. ASEAN-dukɔwo, abe Vietnam kple Indonesia ene, di be yewoakpɔ gakpo geɖe wu eye yewoatrɔ kaba. Afrika le sue wu gake eyi edzi le dzidzim ɖe edzi esi dukɔ geɖe wu le nu yeyewo tum.

Asi gãwo le India kple ASEAN si eye wole dzidzim ɖe edzi kabakaba wu Afrika. Afrika ƒe asi melolo nenema o, gake ate ŋu alolo wu sã kokoko. Teƒe etɔ̃awo katã hiã gakpo geɖe wu na xɔwo, mɔdodowo, kple dɔwɔƒewo. Hiahiã yeye sia le alesi gakpodɔwɔƒea anɔ le etsɔme trɔm.

Kuxi Siwo Wozãna le Gakpo Dɔwɔƒewo

Nuto siawo katã doa go kuxi mawo ke geɖe. Kuxi siawo nana tsitsi dzi ɖena kpɔtɔna eye wònana wòsesẽna be woaɖo taɖodzinuwo gbɔ.

• Esesẽna be woakpɔ nu xoxowo le nuzazãwo ƒe kɔsɔkɔsɔ ƒe nyawo ta.

• Dunyahehe me tɔtrɔwo ate ŋu atɔ te xɔtudɔ gãwo alo ahe wo dzi akpɔtɔ.

• Ga mele dɔwɔƒe geɖe si be woatu dɔwɔƒe yeyewo o.

• Se vovovowo le dukɔ ɖesiaɖe me na gakpowo ƒe asitsatsa sesẽna ɖe edzi.

• Ele be gakpodɔwɔƒewo nawɔ dɔ tso decarbonization ŋu be woaɖo net-zero taɖodzinuwo gbɔ.

Ele be gakpodɔwɔƒewo naɖɔ kuxi siawo ɖo be woayi edzi anɔ dzidzim ɖe edzi. Ʋuɖoɖo nyuitɔ, se siwo me kɔ, kple ga geɖe hiã. Ga dama kple mɔ̃ɖaŋununya si me carbon sɔ gbɔ ɖo zazã kpena ɖe ame ŋu be woakpɔ nutome ta. Dukɔwo Dome Ŋusẽ Dɔwɔƒe gblɔ be ele be ya si dona le yame dzi naɖe akpɔtɔ 25% le ƒe ade megbe. Esia fia be ele be ya si dona le yame naɖiɖi wu 4% ƒe sia ƒe. Gakpodɔwɔƒewo mele taɖodzinu sia gbɔ ɖom haɖe o, eyata ele be tɔtrɔwo nava kpuie.

Ŋusẽkpɔɖeamedzi ɖe Xexeame Katã ƒe Gazazã Kple Aɖaŋuɖoɖowo Dzi

Gadɔwɔƒe siwo le xexeame godoo le woƒe ɖoɖowo trɔm. Wodi be yewoakpɔ nu yeye siwo India, ASEAN, kple Afrika di la gbɔ. Dɔwɔƒewo le dɔwɔƒe yeyewo tum hele xoxowo wɔm wònyo wu. Wozãa ga ɖe gakpo damawo kple gakpo dzadzɛwo ŋu be woawɔ ɖe se yeyewo dzi. Woléa fɔ ɖe decarbonization mɔwo kple decarbonization mɔ̃ɖaŋununyawo ŋu wu.

Fifia gakpodɔwɔƒewo zãa mɔ̃ɖaŋununya si zãa ŋusẽ geɖe wu kple nusiwo wogbugbɔ zãna. Dɔwɔƒewo tea carbon léle kple edzadzraɖo kpɔ be woaɖe ya si dona le yame dzi akpɔtɔ. Wodia ŋusẽtsoƒe yeyewo hã. Afɔɖeɖe siawo kpena ɖe ame ŋu be woaʋu ayi decarbonization kple green steel gbɔ.

De dzesii: Ga dama kple decarbonization mɔwo hiã hafi woate ŋu aɖo taɖodzinu siwo nye net-zero gbɔ. Ele be gakpodɔwɔƒewo natrɔ kaba be woakpe asi ɖe Paris Nubabla la ƒe taɖodzinu si nye 1.5°C gbɔ ɖoɖo ŋu.

Fifia gakpo damawo le vevie ŋutɔ le dɔwɔƒea. Ele be dɔwɔƒewo nazã gakpo dama be woanɔ sesẽm le asi me. Ele be woawɔ ɖe se yeyewo hã dzi eye woazã mɔ siwo dzi woato aɖe ya si woyɔna be decarbonization. Esia wɔwɔ kpena ɖe xexeame ŋu wòɖoa taɖodzinu siwo nye net-zero gbɔ eye wòtua etsɔme nyui aɖe ɖo.

India, ASEAN, kple Afrika le tɔtrɔm le gakpowɔƒea. Akpa tɔxɛ aɖe le nuto ɖesiaɖe si le tɔtrɔ sia me.

• Gakpodɔwɔƒea dze ŋgɔ kuxi yeyewo abe gadodo ƒe afɔku kple mɔ̃ɖaŋununya si me womezãa nu gbegblẽwo le o ƒe hiahiã ene.

• Ele be gadelawo nalé ŋku ɖe asitsatsa ƒe tɔtrɔwo kple se yeyewo ŋu.

• Gadɔwɔƒea akpe ɖe nuto bubuwo abe elektrɔnikmɔ̃wo kple ŋusẽ si me womezãa nu gbegblẽwo le o ŋu be woatsi.

Ele be nàbu alesi tɔtrɔ siawo ate ŋu akpɔ ŋusẽ ɖe wò dɔwɔƒea kple ɖoɖo siwo nàwɔ ɖe etsɔme ŋui ŋu.

Nyabiasewo ƒe Nyabiasewo

Nukae na gakpo le vevie na asi siwo le ŋgɔ yim?

Èhiã gakpo be nàtsɔ atu mɔwo, tɔdzisasrãwo, kple dɔwɔƒewo. Ga kpena ɖe wò dukɔa ŋu wòtsina. Edoa alɔ dɔwo kple asitsaha yeyewo. Ne èkpɔ xɔ yeyewo la, àkpɔ ŋusẽ si le gakpo ŋu.

Nukatae India, ASEAN, kple Afrika zãa gakpo geɖe fifia?

Èkpɔa ame geɖe wu woʋuna yia dugãwo me. Dziɖuɖuwo zãa ga ɖe dɔ yeyewo wɔwɔ ŋu. Dɔwɔƒewo kple aƒewo hiã gakpo. Tɔtrɔ siawo dzia gakpo ƒe didi ɖe edzi ƒe sia ƒe.

Kuxi kawoe nuto siawo doa goe le gakpowo wɔwɔ me?

Èdoa go kuxiwo abe nu xoxo siwo mesɔ gbɔ o, se siwo le tɔtrɔm, kple gazazã gãwo ene. Ele be dɔwɔƒewo hã nazã mɔ̃ɖaŋununya si le dzadzɛ wu atsɔ akpɔ nutome ta.

Aleke gakpo dama kpena ɖe nutome ŋui?

Ga dama mezãa ŋusẽ boo o eye wònaa ya si dona le yame ʋɛ aɖewo koe dona. Èkpena ɖe yame ƒe nɔnɔme ƒe tɔtrɔ ŋu ne ètia gakpo dama. Dɔwɔƒewo zãa mɔ̃ɖaŋununya yeyewo tsɔ naa gakpowo nɔa dzadzɛ wu.