Kamoo Ditshenyagalelo tša Khapone di Fetošago Ekonomi ya Kgwebišano ya Tšhipi

• Mekgwa ya kgwebišano e a fetoga ka lebaka la gore theko ya khapone e tliša dikotsi le mehola.

• Go dira ditšhipi tše tala go na le mathata a theko, eupša batšweletši bao ba nago le maatla a hlwekilego ba na le mohola kgwebong ya tšhipi.
  O swanetše go ela hloko. Bokamoso bja Kgwebo ya Tšhipi ya Amerika bo ithekgile ka gore o šomana bjang le dikgateletšo tše tša khapone.

Dilo tše Bohlokwa tša go Tšea

• Theko ya khapone e fetola kamoo tšhipi e dirwago le go rekišwa ka gona. Dikhamphani di swanetše go fetoga gore di dule di tiile mmarakeng.

• Ditsela tše di hlwekilego tša go dira tšhipi di ka fokotša ditshenyagalelo le go thuša dikhamphani go dira gakaone. Dikhamphani di swanetše go diriša tšhelete thekinolotšing e tala.

• Mokgwa wa EU wa go beakanya mellwane ya khapone o dira gore go reka ka ntle ga tšhipi yeo e ntšhago dikhemikhale tše dintši go bitše kudu. Se se fetoša kamoo tšhipi e gwebišwago ka gona lefaseng ka bophara.

• Dinaga tšeo di nago le dikhemikhale tše dinyenyane di hwetša mehola kgwebong ya tšhipi. Karolo ya mmaraka e tla fetoga ge ditheko tša khapone di hlatloga.

• Go šoma mmogo le go ba le melao ye e kwagalago go bohlokwa bakeng sa phadišano ye e lokilego. Dilo tše di thuša intaseteri ya tšhipi go fokotša khapone ka katlego.

Theko ya Khapone le Kgahlamelo ya Intasteri ya Tšhipi

Ditshenyagalelo tše di Hlatlogago tša Batšweletši ba Tšhipi

Dikhamphani tša tšhipi bjale di swanetše go lebeletšana le ditshenyagalelo tše difsa. Theko ya khapone ke karolo ye kgolo ya go dira tšhipi lehono. Tshepedišo ya Kgwebo ya Dikgase tša EU ke molao wo mafelo a mangwe a ka o dirišago kgaufsinyane. Molao wo o dira gore dikhamphani di nagane kamoo di dirago tšhipi ka gona. Ge e ba o diriša ditsela tša kgale go dira tšhipi, ditshenyagalelo tša gago di a hlatloga. Ditshenyagalelo tša khapone di tšea tšhelete e ntši ya gago. O swanetše go rulaganya ditshenyagalelo tše, gomme se se ka dira gore tšhipi ya gago e bitše kudu. Mokgwa wa EU wa Peakanyo ya Mellwane ya Khapone le wona o fetoša dilo. E leka go thibela tšhipi yeo e tšwago dinageng tšeo di ntšhago dikhemikhale tše dintši gore e se be theko e tlase. Ge dikabo tša mahala tša khapone di fela, o lefa tšhelete e ntši bakeng sa tone e nngwe le e nngwe ya khapone. Se se dira gore o nyake ditsela tše di hlwekilego tša go dira tšhipi.

Dikgoba tša Bokgoni le Karolo ya Intasteri

Ga se khamphani e nngwe le e nngwe ya tšhipi yeo e lefago ka mo go swanago bakeng sa khapone. Tsela yeo o dirago tšhipi e dira phetho ya ditshenyagalelo tša gago. Ditsela tše dingwe di diriša matla a mantši le go dira khapone e ntši. Ditsela tše dingwe di diriša matla a manyenyane gomme di dira khapone e nyenyane. O ka bona se tafoleng ye e lego ka mo tlase:

Ge e ba o diriša sebešo sa motheo sa oksitšene sa sebešo se segolo, o lefa kudu bakeng sa khapone. Ge e ba o diriša phokotšo e lebanyago yeo e theilwego hydrogen, o nyakile o sa lefe selo bakeng sa khapone. Se se dira gore dikhamphani tše dingwe di be matla go feta tše dingwe. Dikhamphani tšeo di nago le mekgwa e hlwekilego di ka rekiša tšhipi ka theko e tlase. Dikhamphani tšeo di sa šomego gabotse di na le nako e thata ya go sepedišana le tšona. Sekgoba sa ditshenyagalelo se gola ge ditheko tša khapone di hlatloga. Ka mohlala, go sega tone e tee ya CO2 go ka bitša R100 bakeng sa ditsela tše dingwe ka 2030. Thekinolotši e kaone-kaone e ka boloka R100 ka tone ya tšhipi. Theko ya khapone e aroganya intasteri ye ka baetapele le bao ba šalelago morago.

Ditšhušumetšo tša Tšweletšo ya Tšhipi ye Tala

Bjale, go na le lebaka le legolo la go diriša thekinolotši ya tšhipi ya khapone e nyenyane. Theko ya khapone le CBAM di go kgoromeletša go šomiša ditsela tše di hlwekilego. Ge o šomiša go dira ditšhipi tše di theilwego godimo ga hydrogen, o ka sega ditone tša go feta dimilione tše 20 tša CO2. Tafola ye e lego ka mo tlase e bontšha kamoo ditheko tša khapone di fetošago ditshenyagalelo tša go diriša hydrogen:

Ge ditheko tša khapone e le R1 000 ka tone, hydrogen e tala ke kgetho e botse. Gaešita le ka $ 120 ka tone, hydrogen e talalerata le yona ke kgetho e botse. Ditheko tše di dira gore o nagane ka dipeeletšo tše mpsha. Tšhipi ye tala e thuša tikologo ebile e go thuša go phadišana mmarakeng wa lefase. Ge mafelo a mantši a dutše a diriša theko ya khapone, o nyaka thekinolotši e mpsha go boloka mmaraka wa gago le go laola ditshenyagalelo tša gago.

Dipeakanyo tša Mellwane ya Khapone le Diphallo tša Kgwebišano ya Tšhipi

EU CBAM le Kgatelelo ya Kgwebišano ya Lefase ka Bophara

Mokgwa wa EU wa go beakanya mellwane ya khapone o fetoša kgwebišano ya tšhipi. EU bjale e lefiša bakeng sa go tšweletšwa ga khapone tšhipi yeo e tsenago Molao wo o dira gore tšhipi yeo e tšwago dinageng tšeo di ntšhago dikhemikhale tše dintši e bitše tšhelete e ntši. Batšweletši ba tšhipi ka ntle ga EU ba lefa ka mo go oketšegilego ge e ba tšhipi ya bona e e-na le khapone e ntši. Ditshenyagalelo tše tše difsa di dira gore dikhamphani di nagane ka diketane tša tšona tša kabo.

EU e nagana gore dithoto tša ka ntle tša tšhipi di tla theoga ge ditheko tša khapone di hlatloga. O ka bona dinomoro tafoleng ye e lego ka mo tlase:

EU e hwetša tšhelete e ntši ge ditheko tša khapone di hlatloga.

• Ka ditheko tša magareng, EU e dira ka godimo ga diranta tše dimilione tše 1,2 ngwaga o mongwe le o mongwe ka 2034.

• Ditheko tše di phagamego di tliša tšhelete e fetago diranta tše dimilione tše 1,2 ngwaga le ngwaga.

• Ditheko tša tlase di sa dutše di nea mo e ka bago diranta tše dimilione tše 3 800 ka ngwaga.

Badiri ba ditšhipi ka ntle ga EU ba lebane le mathata a mafsa. Go na le diphapano tša molao le melao e hlalefetšago yeo e dirago gore go rulaganya go be thata. Diphallo tša kgwebo di a fetoga ge dikhamphani di leka go latela melao e mefsa. Ba bangwe ba tshwenyega ka dintwa tša kgwebo ka gobane CBAM e kgoma dinaga tšeo di nago le melao e fokolago ya tikologo.

Dikarabo go tšwa go Baromelwantle ba Bagolo ba Tšhipi

Dinaga tše bjalo ka China, India le Russia ga di rate pušo ya EU. Ba re ga se ya loka ebile e thuša dikhamphani tša tšhipi tša EU. Ba nagana gore CBAM ke lepheko la kgwebo. Ka COP-28, baetapele ba tšwago dinageng tše ba ile ba bolela kgahlanong le molao wo. Ba boletše gore e roba melao ya WTO.

Dinaga tše di dira se se fetago go ngongorega. Ba thoma go itirela ditshepedišo tša bona tša kgwebo ya go ntšha dikhemikhale. India le China di tswaka go swaiwa diphošo le tiro. Ba šoma ka melao ye mefsa ya ditheko tša khapone mebarakeng ya bona. Dinaga tše dingwe di lwantšha ka melao le dipolitiki. Ba bangwe ba nyaka diputseletšo tša diromelwantle go šireletša kgwebo ya bona ya ditšhipi. Diputseletšo tše di emiša go dutla ga khapone ka go tloša ditefelo tša tšhipi ye e rometšwego ntle. Batho ba phega kgang ge e ba diputseletšo tše di latela melao ya WTO goba di ka baka ditefišo tše difsa.

Tafola ye e bontšhago magato a mangwe a pholisi še:

Karolo ya Mmaraka ye e Fetogago ka Kgwebišanong ya Tšhipi

Karolo ya mmaraka e a fetoga ge ditheko tša khapone di hlatloga. CBAM e kgoromeletša batšweletši ba ditšhipi go šomiša ditsela tše di hlwekilego. Dinaga tšeo di nago le dikhemikhale tše dintši di lahlegelwa ke mohola wa tšona. Dinaga tšeo di nago le go ntšhwa ga dikhemikhale tše dinyenyane, go swana le Ghana le Uzbekistan, di dira gakaone mmarakeng wa EU. Mozambique e lefa go feta gomme e lahlegelwa ke lefelo la yona.

Ga bjale, kgwebo ya tšhipi e thuša dikhamphani tšeo di dirišago mohlagase wo o mpshafatšwago, e sego malahla. EU e fa kabo ya mahala go theknolotši ya H2-DR ka fase ga EU ETS. Thušo ye e dira gore tšhipi yeo e theilwego godimo ga hydrogen e be matla mmarakeng. Tšhipi ya China BF-BOF e dula e tiile lebakanyana, eupša e lahlegelwa ke H2-DRI-EAF ge ditheko tša khapone di hlatloga.

Tafola yeo e bontšhago ditshekamelo tše ke ye:

Keletšo: Ge e ba o nyaka gore kgwebo ya gago ya tšhipi e dule e tiile, o swanetše go beeletša thekinolotšing e hlwekilego gomme o lebelele ditheko tša khapone.

Mokgwa wa peakanyo ya mollwane wa khapone o fetoša melao ya kgwebo ya tšhipi. O swanetše go lebelela ditheko tša khapone, go tšweletšwa ga dikhemikhale, le melawana ye mefsa gore o dule o phadišana.

Ditlhabollo tša Lefase ka Bophara ka go Decarbonization ya Tšhipi

Diphapano tša Pholisi ya Selete

Mafelo a fapanego a na le ditsela tša ona tša go fokotša khapone ka tšhipi. Yuropa e šomiša Mokgwa wa Peakanyo ya Mellwane ya Khapone go laola go reka ka ntle ga tšhipi. EU e nyaka go ba moetapele wa tšhipi ya khapone ya fase. Ba bea melao e thata le ditheko. China e dira tšhipi ya go feta seripagare sa lefase. China e šoma le Yuropa go dira maemo a tšhipi ye tala. US e šomiša ditefišo go šireletša tšhipi ya yona bakeng sa tšhireletšo. US le yona e na le melao ya yona ya tšhipi. Melawana ye e fetoša gore tšhipi e bitša bokae lefelong le lengwe le le lengwe.

• Dihlopha tša ma-China le tša Yuropa di šoma gotee ka melao ya tšhipi e tala.

• CBAM ya Yuropa e fetoša ditshenyegelo tša batšweletši ba tšhipi ka US le China.

• Selete sa MENA se dira tšhipi ya khapone ya fase eupša se na le mathata. EU e nyaka tšhipi e bataletšego, eupša MENA bontši e dira tšhipi e telele.

• Tšhipi ya Yuropa e dira mo e ka bago 5% ya dikhemikhale tša EU. Se se ra gore go fokotša go tšweletšwa ga dikhemikhale go bohlokwa kudu.

Dithušo tša Tšhipi ye e Hlwekilego le Peeletšo

Mebušo e diriša tšhelete bakeng sa go thuša go dira tšhipi e tala. Yuropa e nea diranta tše dimilione tše dikete tše 5,5 bakeng sa go thuša go lefa dipolante tša hydrogen DRI. Se se akaretša mo e nyakilego go ba tee-tharong ya ditshenyagalelo tša projeke. Lefapha la Enetši la United States le nea diranta tše dimilione tše dikete tše 6,3 bakeng sa diprotšeke tša matla a hlwekilego. US e lefa feela seripa-gare sa projeke e nngwe le e nngwe ka bontši. Thušo e phagamego kudu kua US ke $ 250 bakeng sa tone e nngwe le e nngwe ya tšhipi. Se se ka tlase ga palogare ya Yuropa. Ka moka ga tšona, go dirišwa diranta tše dimilione tše dikete tše 26,6. Eupša se se thuša fela 1.2% ya tšhipi ya lefase ka 2030.

Dithušo tša tšhipi ye e hlwekilego di thuša dikhamphani go šomiša mekgwa ya khapone ya fase. Katlego e ithekgile ka matla a hlwekilego le thekinolotši e mpsha. Ditshenyagalelo tše di phagamego di dira gore go be thata gore batšweletši ba ditšhipi ba United States ba fetoge. Thušo ya pholisi le melawana ya Buy Clean e dira gore switšhi e be ka lebelo.

Dikotsi tša go Dutla ga Khapone

Go na le dikotsi ge melao ya khapone e sa swane kae le kae. Melao e fapanego e ka šuthišetša go tšweletšwa ga dikhemikhale dinageng tše dingwe go e na le go e fokotša. Mo e ka bago 25% ya dikhemikhale tše di tšweletšwago go tšwa go dithoto tše di gwebišwago di tšwa go go dutla ga khapone. EU e ile ya dira leano la boleng bja di-euro tše dimilione tše dikete tše 6,5 bakeng sa go emiša go tšhologa ga khapone ka gare ga ditšhipi le dikhemikhale. CBAM e thuša ka go dira gore barekiši ba ka ntle ba lefe theko ya khapone ye e swanago. Se se ka fokotša go dutla ga khapone ka 19%. Badiri ba ditšhipi ba tshwenyegile ka go hudušetša difeme mafelong ao a nago le melao e fokolago. Se se ka oketša go tšweletšwa ga dikhemikhale lefaseng gomme sa baka tahlegelo ya mešomo.

Ela hloko: O swanetše go hlokomela dikotsi tša go dutla ga khapone. Melao ye e sa lekalekanego e ka fetoša kgwebo ya tšhipi gomme ya oketša ditshenyagalelo tša gago.

Ditlhohlo le Bokamoso bja Ekonomi ya Kgwebišano ya Ditšhipi

Dikgoba tša Pholisi le Dinyakwa tša Kgokaganyo

O lebane le ditlhohlo tše ntši ge theko ya khapone e fetoša kgwebo ya tšhipi. Dinaga di diriša melao e fapanego bakeng sa khapone, e lego seo se dirago gore go be thata go phadišana ka toka. Mafelo a mangwe a lebeletše kudu go sega khaponetaeoksaete, eupša a lebala ka ga ditlamorago tša leago le tikologo tša meepo le go dira ditšhipi. O bona dinaga di ipolokela ditšhipi tše di senyegilego, e lego seo se thibelago ba bangwe go dira tšhipi e tala. Tshekamelo ye e ka gobatša go tlošwa ga khapone ya lefase ka bophara.

Diphapano tše dingwe tše bohlokwa tša pholisi ke tše:

• Dinaga tše dintši di nyaka go boloka ditšhipi tša tšona tše di senyegilego, e lego seo se dirago gore go be thata go ba bangwe go hwetša methopo ya tšhipi yeo e sa ntšhago dikhemikhale tše dinyenyane.

• Gantši dithulaganyo di hlokomologa ditla-morago tša meepo le go dira ditšhipi bathong le tikologong.

• Borwa bja Lefase ka Bophara bo nyaka tšhipi ye ntši bakeng sa dinyakwa tša motheo, eupša Leboa la Lefase ka Bophara le swere bontši bja tšhipi ye e senyegilego.

• Go dirišwa gape mo go lekanyeditšwego le melao ya kgwebo yeo e sa lokago e dira gore go be thata go dinaga tše dingwe go hwetša tšhipi yeo e sa ntšhego dikhemikhale.

O hloka tirišano ye kaone ya boditšhabatšhaba. Dihlopha tša go swana le Melao ya Motheo ya Maemo a Tšhipi di thuša ka go hlola ditsela tše di tlwaelegilego tša go ela go tšweletšwa ga dikhemikhale. Dibokeng tše dikgolo, baetapele ba dumelelana gore melao yeo e abelanwago e dira gore go be bonolo go beeletša thekinolotšing e hlwekilego. Ge o na le ditekanyetšo tše di kwagalago, o ka fokotša ditshenyagalelo gomme wa thuša yo mongwe le yo mongwe go ya go tšhipi ye tala.

Tebelelo ya Nako ye Telele ya Kgwebišano ya Tšhipi

Ge o lebelela pele, o tla bona diphetogo tše dikgolo kgwebong ya ditšhipi ge ditshenyagalelo tša khapone di dutše di hlatloga. Ditekanyetšo di bontšha gore dithoto tša ka ntle tša tšhipi tša EU di ka theoga ka 24-30% ka 2034. Ditefišo tša go reka ka ntle di ka fihla go 8-14% ya ditheko tša tšhipi ka 2030, ka ditheko tša khapone di namela go fihla go $147 ka tone ka 2034. Ditshenyagalelo tše tša godimo di tla go kgoromeletša go hwetša ditsela tše mpsha tša go dira tšhipi ka go ntšha dikhemikhale tše mmalwa.

Baetapele ba intasteri ba a tseba gore o swanetše go beeletša kudu go tloša khapone ya tšhipi. O ka hloka € 2-€3 trilione bakeng sa theknoloji e ncha le matla a tala. Mebušo e swanago le Jeremane e šetše e diriša dibilione bakeng sa go thuša. Intaseteri ya tšhipi e eme nakong ya phetogo. O ka šomiša ditshenyagalelo tša theknolotši ye e hlwekilego tšeo di wago le nyakego ye e hlatlogago ya tšhipi ye tala gore o dule o phadišana.

O ka ithuta go tšwa dinageng tšeo di beago dipakane tše di kwagalago le go thekga boitlhamelo. Ge mebušo le dikhamphani di šoma gotee, o hwetša mafelelo a kaone. Difeme tšeo di laolwago ke mmušo di ka lebiša tlhokomelo go tlošeng khapone ka nako e telele, e sego feela dipoelong tša nako e kopana. Phadišano gape e go thuša go hwetša ditharollo tše mpsha.

Keletšo: Lebelela melao e mefsa le ditheko. Dira le ba bangwe go bea ditekanyetšo tše di lokilego. Beeletša thekinolotšing ye e hlwekilego go boloka kgwebo ya gago ya tšhipi e tiile lefaseng leo le nago le ditshenyagalelo tša godimo tša khapone.

O ka bona intasteri ya tšhipi e fetoga kudu. Ditshenyagalelo tša khapone di dira gore kgwebo ya lefase ka bophara e fapane. Bjale, theko ya khapone le melao ya mellwane di dira gore tšhipi ye e tšwago dinageng tša ka ntle e bitše go fihla go 25% go feta. O swanetše go bea leihlo ka tsela yeo o swarago khapone ka yona. Go bohlokwa go lekola go tšweletšwa ga dikhemikhale le go nyaka melawana ye mefsa. Ge batho ba bantši ba nyaka tšhipi ye tala, go na le bobedi mathata le dibaka tša go gola. Tafola ye e lego ka mo tlase e bontšha seo o swanetšego go nagana ka sona:

Dikotsi	Dibaka
Theknolotši yeo e fetilwego ke nako	Datha ye kaone ya go ntšhwa ga dikhemikhale le ditirišano tše mpsha
Diketane tša kabo tše di raraganego	Phetogo ya tshepedišo ka tirišano
Ditlhohlo tša phetogo ya bašomi	Kgolo ka mebarakeng ya tšhipi ye tala

FAQ

Mokgwa wa go beakanya mollwane wa khapone ke eng?

O lefa tefo ge o reka ka ntle tšhipi yeo e nago le go ntšhwa ga khapone ye ntši ka dileteng tše itšego. Molao wo o netefatša gore tšhipi ka moka e lebane le ditshenyagalelo tša khapone tše di swanago, go sa šetšwe gore o e dira kae.

Ditheko tša khapone di kgoma bjang kgwebo ya tšhipi?

O bona ditheko tše di phagamego tša khapone di dira gore tšhipi yeo e tšwago methopong e hlwekilego e be e kgahlišago kudu. Batšweletši bao ba nago le dikhemikhale tša fase ba ka rekiša tšhipi ka ditheko tše kaone. Se se fetoša gore ke mang yo a eteletšego pele mmarakeng wa lefase ka bophara wa tšhipi.

Ke ka baka la’ng dinaga di diriša ditshepedišo tša kgwebo ya go ntšha dikhemikhale?

O šomiša ditshepedišo tša kgwebo ya go ntšha dikhemikhale go lekanyetša tšhilafalo. Ditshepedišo tše di bea tekanyo ya go ntšhwa ga dikhemikhale gomme di dumelela dikhamphani go reka goba go rekiša dikabo. Se se go thuša go fokotša go tšweletšwa ga dikhemikhale ge nako e dutše e eya gomme se putsa tšweletšo ye e hlwekilego.

Tšepe e tala ke eng?

O bitša tšhipi 'tala' ge o e dira ka khapone ye nnyane. O šomiša maatla ao a mpshafatšwago goba hydrogen go e na le malahla. Tšhipi ye tala e go thuša go fihlelela melao ye mefsa le go boloka kgwebo ya gago e tiile.

O ka dula bjang o phadišana ge ditshenyagalelo tša khapone di dutše di hlatloga?

O beeletša thekinolotšing e hlwekilego gomme o lebelela melao e mefsa. O šoma le balekane go abelana dikgopolo le go fokotša ditshenyegelo. Go dula o tsebišwa go go thuša go boloka lefelo la gago mmarakeng wa ditšhipi.